Podręczniki za trudne dla uczniów

Brakuje dialogu z uczniem

Zastrzeżenia językoznawców budził sposób przekazywania treści merytorycznych w podręcznikach: - Podręczniki te są z reguły za trudne dla uczniów, pisane tak, że czytelnicy nie mogą w pełni przyswoić treści w nich zawartych - uznali członkowie Rady.

- Zdania używane w podręcznikach są trudne do zrozumienia. Często bywają bardzo rozbudowane, wielokrotnie złożone lub pełne wyrazów długich, specjalistycznych lub obcego pochodzenia - ocenili eksperci. A to, jak zaznaczyli, jest związane z większą trudnością odbioru takich tekstów.

Lingwiści z Rady Języka Polskiego w podsumowaniu badań piszą, że zastrzeżenia budzi również sposób podawania treści w wielu podręcznikach: - Przeważa struktura monologowa, narracyjna: autorzy skupiają się na rzeczowym przekazywaniu wiedzy w stylu odpersonalizowanym (...) Z zasady brakuje elementów dialogu z uczniem lub choćby markowania takiego dialogu. Często brakuje wstępu do podręcznika, a zdarza się i tak, że wstęp ten kierowany jest de facto do nauczyciela, a nie do ucznia.

Co może być głównym powodem niezrozumienia podręczników przez uczniów? Językoznawcy zaznaczają, że na sposób pisania większości podręczników do kształcenia zawodowego negatywny wpływ ma to, że ich autorami są kompetentni znawcy dyscypliny specjalistycznej, niezorientowani lub słabo zorientowani w zasadach dydaktyki i nieznający poziomu rozwoju intelektualnego oraz językowego młodych odbiorców. Badacze z Rady Języka Polskiego sugerują, że należy ten stan rzeczy zmienić, aby podręczniki spełniały swoje zadania.

Uczeń to jeszcze nie specjalista

Z takim zdaniem po części zgadzają się sami uczniowie, którzy problem ten widzieli już wcześniej: - W zawodówce byłem jakieś 6 lat temu i już wtedy podręczniki z których musieliśmy się uczyć, nie były dostosowane do naszego poziomu intelektualnego. Pisane były zupełnie nieprzyswajalnym językiem, przez co nauka z nich była nużąca i wielu kolegów z klasy miało z nią problemy. Za dużo w nich języka technicznego, który w ogóle nie był tłumaczony. Tak jakby każdy uczeń zawodówki, traktowany był już jako wykwalifikowany specjalista w danej dziedzinie - mówi 24-letni Paweł, były uczeń ZSZ-u.

Językoznawcy zwracają też uwagę na to, jak do podręczników podchodzą ich właściwi odbiorcy. Mówią, że młodzież ma krytyczny i raczej niechętny stosunek do podręczników; swój niechętny stosunek uczniowie uzasadniają zbyt zawiłym, trudnym językiem przekazu wiadomości, encyklopedycznych ujęciem treści oraz nieprzystawalnością do potrzeb praktyki zawodowej. Zdaniem uczniów podręczniki do przedmiotów zawodowych są kompendium wiedzy dla fachowców, zbyt dużo w nich teorii, a zbyt mało odwołań do działań praktycznych.

Potwierdza to Adam Niekłań z drugiej klasy Zespołu Szkół Budowlanych w Płocku.- Osobiście nie mam problemów z nauką, choć z podręczników szkolnych korzystam bardzo rzadko. Patrząc z perspektywy mojej klasy, większość uczniów korzysta z nich bardzo niechętnie, głównie z tego powodu, iż język w nich zawarty jest naprawdę mało przystępny, a raczej nikt nie lubi się uczyć z czegoś, co nie przynosi mu efektów. Mogę nawet powiedzieć, że większość z nas nawet tych podręczników nie otwiera.

- Należy pamiętać o tym, że celem podręcznika jest nie tylko podawanie, lecz również porządkowanie wiedzy, a także np. kształcenie umiejętności myślenia problemowego i uogólniającego oraz rozwijanie języka uczniów. Oznacza to, że podręcznik powinien być rzetelny merytorycznie, ale także napisany w sposób zrozumiały, odpowiedni do możliwości intelektualnych ucznia oraz wzorowy pod względem językowym - przypomina o zadaniach dobrego podręcznika Rada Języka Polskiego. Zdaniem językoznawców, wiele podręczników nie spełnia takich zadań.

Nagroda dla książki... z błędami

Niezrozumiałe podręczniki to jednak nie tylko problem zawodówek. Uczniowie gimnazjów czy liceów też muszą korzystać z podręczników, które są pisane podobnie niezrozumiałym językiem, jak również znaleźć w nich można wiele merytorycznych błędów. Pisze o tym Irena Trzcieniecka-Schneider w swoim "Przeglądzie błędów logicznych w podręcznikach szkolnych", która podaje przykład, że błędy logiczne znajdują się nawet w podręcznikach nagrodzonych przez Polską Akademię Umiejętności.

Autorka twierdzi również, podobnie jak badacze z RJP, że za zły odbiór podręczników przez uczniów, winę ponoszą sami autorzy: "Tak więc, podobnie jak w przypadku definicji, autorzy podręczników robią wiele, aby utrudnić uczniowi poprawne tworzenie pojęcia pytania." - pisze w swojej pracy Trzcieniecka-Schneider.

Źródło: PAP, PAU, własne