Znajdź kurs, studia, szkolenie

Pierwsza wojna światowa

Paweł Wroński, konsultacja prof. Andrzej Ajnenkiel
28.04.2009 , aktualizacja: 28.04.2009 14:18
A A A Drukuj
Za bezpośrednią przyczynę wybuchu I wojny uważa się zabójstwo w Sarajewie arcyksięcia Franciszka Ferdynanda, następcy tronu austriackiego. W rzeczywistości rywalizacja mocarstw była tak silna, że zamach był jedynie pretekstem - iskrą podpalającą czekający już proch. Dokonał go 28 czerwca dziewiętnastoletni serbski student Gawriło Princip, członek organizacji nacjonalistów serbskich w Bośni, znajdującej się pod władzą monarchii austro-węgierskiej. Najprawdopodobniej zamachowcy byli powiązani z serbskim wywiadem, a z kolei Serbia była bliskim sojusznikiem Rosji. W zamachu uczestniczyło sześć osób. Podczas przejazdu przez miasto jeden z zamachowców, Nedejlko Cabrinovic, rzucił do samochodu arcyksięcia bombę, ale Franciszek Ferdynand odbił ją ręką. Wybuchła obok drugiego samochodu. Arcyksiążę, mimo ostrzeżeń, po zamachu chciał odwiedzić rannego oficera. Kolumna przypadkowo znalazła się w miejscu, gdzie stał Princip. Serbski zamachowiec strzelił dwukrotnie, zabijając arcyksięcia i jego żonę, Zofię księżną Hohenberg (twierdził, że celował do austriackiego generała gubernatora). Princip w procesie w Sarajewie został skazany na 20 lat twierdzy, zmarł na gruźlicę 18 kwietnia 1918 roku w Terezinie (wcześniej amputowano mu prawe ramię). Przez dziesięciolecia był symbolem serbskiego i jugosłowiańskiego patriotyzmu. Płytę z odciskiem jego stóp na miejscu zamachu Bośniacy zdjęli i wyrzucili do rzeki podczas oblężenia Sarajewa w roku 1995.

Gazy bojowe

Wojna gazowa była symbolem I wojny światowej. Nie jest prawdą, że po raz pierwszy gazów bojowych użyto w czasie działań wojennych. Od roku 1912 gazów łzawiących (będących z praktycznego punktu widzenia bronią chemiczną) zaczęła używać policja francuska. 22 kwietnia 1915 roku pod Ypres Niemcy rozpylili gaz bojowy na odcinku 6 kilometrów. Skutek okazał się piorunujący. Sami Niemcy byli nim tak zaskoczeni, że nie wykorzystali sytuacji. Gaz nazwano iperytem - od miejscowości Ypres. W trakcie całej I wojny użyto około 40 odmian gazów bojowych. Zginęło od nich blisko 90 tys. ludzi, przeszło cztery razy więcej było porażonych atakiem gazowym. Do dziś zachowały się wstrząsające zdjęcia pochodu ślepców - idących jeden za drugim żołnierzy porażonych gazem.

Najczęściej używanymi odmianami bojowych środków trujących były: wspomniany iperyt i brytyjska odmiana tego gazu lewizyt, parzący fosgen (wydzielał woń zgniłych jabłek), adamsyt (wystrzeliwany pociskami artyleryjskimi, w Polsce po II wojnie zostało 9300 kg tego gazu).

Człowiekiem, który stworzył niemiecki przemysł gazów bojowych (m.in. zakłady chemiczne w Brzegu Dolnym na Śląsku), był Fritz Haber - laureat Nagrody Nobla, jego żona, nie mogąc się pogodzić z działalnością męża, popełniła samobójstwo.

Gazy bojowe okazały się w I wojnie nieefektywne (na jednego zabitego przypadało około 2 ton zużytego gazu). Jednak ich użycie było przełomem w sposobie prowadzenia wojny. Kończyła się wojna "rycerska". Żołnierzy przeciwnika potraktowano jakby to były szczury.

Po wojnie powstało wiele nowych odmian BST (bojowych środków trujących) - tabun, soman, sarin (użyty w 1995 r. w Japonii przez sektę Najwyższa Prawda), butulina. W roku 1925 konwencje międzynarodowe zakazały używania gazów bojowych, a w roku 1993 nakazano zniszczenie ich zapasów. Jednak używano ich wielokrotnie: Włosi użyli ich w Abisynii, Francuzi w Algierii. Amerykanie w Wietnamie stosowali "Agent Orange", niszczący roślinność. Irak używał gazu przeciw Kurdom, a około 20 tys. weteranów z operacji Pustynna Burza twierdziło, że są ofiarami ataku chemicznego.

Francuski piechur

? Uzbrojenie: karabin Lebel M wz. 1886/93 bagnet, dwa granaty.

? Ubiór: na początku wojny: kepi, granatowy płaszcz sukienny, granatowa kurtka mundurowa, czerwone spodnie, owijacze, buty.

Po dwóch latach wojny: żelazny hełm, cały mundur w kolorze brudnobłękitnym.

? Wyposażenie: plecak, chlebak, ładownica, przybory do mycia i jedzenia, manierka, koc, podgumowana płachta do spania, część namiotu, żywność w konserwach, saperka (w czasie walki pozycyjnej większość żołnierzy starała się pozbywać zbędnego wyposażenia). Od 1916 r. maska przeciwgazowa.

Hełm bojowy

Podczas walk we Francji francuscy piechurzy, chroniąc się przed odłamkami szrapneli i kamieniami, wkładali blaszane płytki pod kepi. Niemcy mieli na skórzanych pikielhaubach złotego orła (ulubiony cel francuskich snajperów), którego później zakryli pokrowcem. Wszystkie państwa walczące na froncie zachodnim wprowadzają hełmy na przełomie 1915 i 1916 roku. Ich kształt jest modyfikowany (np. pierwszy niemiecki hełm był źle wyważony i spadał na oczy). Francuzi w roku 1915 masowo wprowadzają hełmy z grzebieniem (używała ich polska armia w 1939 r.). Początkowo malowano je farbą olejną, ale w pełnym słońcu ich odblask zdradzał miejsce pobytu ich właściciela, dlatego zaczęto używać specjalnych farb matowych.

Pancerniacy początkowo walczyli w typowych hełmach piechoty. U schyłku wojny pojawiają się pierwsze hełmy dla pancerniaków, które z przodu miały skórzany wałek tłumiący uderzenie. Dopiero w latach międzywojennych zastąpiły je miękkie hełmofony.

Samolot

Walki powietrzne zaczęły się w roku 1915. Wcześniej piloci unikali starć. Brytyjczycy nie zabierali do samolotów spadochronów, uważając, że jest to niegodne żołnierza i dżentelmena, ponieważ może sugerować chęć ucieczki.

Początkowo konstruktorom nie udawało się skoordynować z obrotami śmigła strzałów karabinów maszynowych, dlatego strzelający do przeciwnika mógł sam się zestrzelić. Śmigła w swoim samolocie opancerzył francuski pilot Roland Garros (potem zestrzelił pięć samolotów). Pracę śmigieł z częstotliwością strzałów z karabinu skoordynował pracujący dla Niemców Holender Anton Fokker.

Najsłynniejszy pilot tej wojny - Niemiec Manfred von Richthofen zestrzelił 80 samolotów (zginął w 1918 r. nad Sommą). Do dziś piloci stosują jako zwrot bojowy tzw. pętlę Maxa Imelmana - innego niemieckiego asa lotnictwa. W czasie I wojny światowej rozpoczynają się naloty bombowe z użyciem sterowców. Latem 1917 roku samoloty Gotha V przeprowadzają wielki nalot na Londyn. Zginęło wówczas ok. 400 osób.

Skomentuj:

Zaloguj się

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX

Polecamy