Znajdź kurs, studia, szkolenie

Wojna północna 1700 - 1721

Michał Minałto
24.04.2009 , aktualizacja: 29.04.2009 14:14
A A A Drukuj
Wojna północna 1700 - 1721

Wojna Północna 1700 - 1721, zwana też Trzecią Wojną Północną i Wielką Wojną Północną, była konfliktem Ligi Północnej, w skład której wchodziły Rosja, Dania, Saksonia, Prusy a Szwecją. Do wojny przystąpiły też I Rzeczpospolita (w 1704) i Hanower (w 1715) - po stronie Ligi. Wojna Północna 1700 - 1721 stanowi koniec potęgi Szwecji jako mocarstwa europejskiego i znaczny wzrost znaczenia Rosji na arenie międzynarodowej. Rosja dzięki Wojnie Północnej 1700 - 1721 uzyskała "okno na świat" pod postacią szerokiego dostępu do Bałtyku. Przypieczętowaniem nowej pozycji Rosji była możliwość budowy nowej stolicy imperium carów - Petersburga. Dla historii I Rzeczpospolitej Wojna Północna 1700 - 1721 ma zasadnicze znaczenie i jest przykładem upadku państwa w czasach wolnej elekcji i panowania Sasa Augusta II. Choć cele wojny nie współgrały z interesami Rzeczpospolitej, znaczna część działań zbrojnych miała miejsce właśnie na terenie Polski i przynosiła wielkie koszty i zniszczenia. Intrygi wojenne przyczyniły się do wielkiego kryzysu politycznego w I Rzeczpospolitej i wojny domowej.

Przyczyna wybuchu Wojny Północnej 1700 - 1721

Wojna Północna 1700 - 1721 stanowi zwieńczenie wysiłku Szwecji jeśli chodzi o budowę jej mocarstwowej pozycji w Europie. Wcześniej, Szwecja wywołała już dwie wojny, także nazywane Wojnami Północnymi: w latach 1563 - 1570 wojnę o podział Inflant, w latach 1655 - 1660 tak zwany Potop Szwedzki na Polskę. Przez cały wiek XVII Szwecja umacniała swoją obecność na południowych i wschodnich wybrzeżach Bałtyku, co poprzez kontrolę handlu, było źródłem jej bogactwa. Sytuacja ta była niekorzystna dla Danii i Rosji - obydwa państwa dążyły do budowy własnej obecności nad Bałtykiem. Saksonia zaś utraciła część ziem na Pomorzu. Dlatego też w ostatnich latach XVII wieku doszło do zawiązania sieci sojuszy przeciwko Szwecji. W imieniu Saksonii występował August II, który łączył zaszczyty obranego w wolnej elekcji króla Rzeczpospolitej Obojga Narodów i elektora Saksonii. W ten sposób poprzez osobę monarchy I Rzeczpospolita była od samego zarania konfliktu zagrożona jego skutkami.

Początek Wojny Północnej 1700 - 1721 i wojna domowa w Rzeczpospolitej

Wojna Północna 1700 - 1721 rozpoczęła się od wspólnego ataku Ligi Północnej na szwedzkie Inflanty, które już w XVI i XVII były punktem zapalnym konfliktów pomiędzy Szwecją, Rosją i Rzeczpospolitą. Tymczasem król Szwecji Karol XII przeprowadził odwetowy atak na Danię, a następnie poprzez kontratak w Inflantach przemaszerował przez całą Litwę i Polskę, zajmując Kraków, Warszawę, a następnie Saksonię. Polski sejm i szlachta w obliczu bezsilności Augusta II zostali zmuszeni do samodzielnego ustosunkowania się wobec konfliktu. Cześć szlachty popierająca Szwedów, a właściwiej nie akceptująca decyzji Augusta II, pod wodzą prymasa Michała Radziejowskiego zawiązała konfederację warszawską, ogłosiła detronizację Augusta II, prymas został ogłoszony interrexem i zwołano wolną elekcję. Kandydatem wskazywanym przez Karola XII był Stanisław Leszczyński, ostatecznie obrany na króla Rzeczpospolitej w 1704 po detronizacji Augusta II. Tymczasem szlachta lojalna wobec Augusta II zawiązała konfederację sandomierską i podpisała układ z Rosją, co stanowiło formalne przyłączenie się Rzeczpospolitej Augusta II do wojny po stronie Ligi Północnej. W ten sposób nie dość, że Rzeczpospolita została wciągnięta do wojny, to jeszcze wykształciły się dwa wrogie obozy szlacheckie popierające różne strony konfliktu z osobą uważającą się za króla Rzeczpospolitej na czele: stronnicy Szwedów za króla uważali Stanisława Leszczyńskiego, stronnicy Rosji - nadal Augusta II. Niezależnie od Wojny Północnej 1700 - 1721, Rzeczpospolitą ogarnęła wojna domowa, która trwała do 1709 roku. Podczas wojny domowej Szwedzi rozgromili Saksonię, zmusili ją do podpisania Traktatu z Altranstadt. W 1706 August II został zmuszony do rezygnacji z korony polskiej. Rzeczpospolita Stanisława Leszczyńskiego została całkowicie podporządkowana Szwecji.

Zakończenie Wojny Północnej 1700 - 1721

Podczas wojny domowej w Rzeczpospolitej car Piotr I odbudował potęgę militarną Rosji i przekształcił jej wojsko wedle wzorców europejskich. Car zafascynowany kulturą europejską, rozpoczął proces ugruntowania rosyjskiej pozycji nad Bałtykiem i w 1703 roku zainicjował budowę nowej stolicy Rosji - Petersburga, umieszczonej w ujściu do Bałtyku rzeki Newa. Rosjanie zdołali odzyskać położone nad Bałtykiem szwedzkie twierdze i w 1708 roku ruszyli z kontrofensywą na Rzeczpospolitą. Tymczasem Szwecja weszła w sojusz z przywódcą Kozaków Iwanem Mazepą. Karol XII i Iwan Mazepa założyli przeprowadzenie wspólnego ataku na starą stolicę Rosji - Moskwę. W zamian za pomoc Kozacy mieli otrzymać ułatwienia w budowie niepodległego państwa kozackiego - ukraińskiego ze stolicą w Kijowie. Miało to odbyć się także kosztem Rzeczpospolitej. Po nieuzyskaniu efektywnego wsparcia Kozaków, król Szwecji Karol XII zwrócił się o wsparcie do Turcji. Jednakże w 1709 roku w bitwie pod Połtawą armia szwedzka została całkowicie rozgromiona. Karol XII zbiegł do Turcji na kilka lat. Gdy powrócił do Szwecji w 1713 roku, mógł już tylko biernie przyglądać się jak armie Ligi Północnej zajmują pozyskane wcześniej przez Szwecję terytoria. W Polsce na zaproszenie magnaterii na tron Rzeczpospolitej powrócił August II, Stanisław Leszczyński, stronnik Karola XII, musiał udać się na wygnanie.

Pokój w Nystad i zakończenie Wojny Północnej 1700 - 1721

Pod względem formalnym, Wojna Północna 1700 - 1721 zakończyła się podpisaniem traktatu w Nystad (Finlandia) w 1721 roku. Na mocy traktatu, Rosja uzyskała od Szwecji Ingrię i Karelię wraz z miastem Wyborg. Warto zwrócić uwagę, że obszar ten będzie przedmiotami sporów pomiędzy Rosją a państwami skandynawskimi aż do II wojny światowej. Co więcej, do Rosji zaliczono też sporne od lat obszary Estonii i Inflantów. Szwecja została obciążona kontrybucją.

W latach poprzednich Szwecja została zmuszona także do podpisania traktatów pokojowych z innymi uczestnikami Ligi Północnej. Na rzecz Hanoweru utraciła Bremę (miasto w Niemczech), na rzecz Prus - dawne tak zwane Pomorze Szwedzkie, ze Szczecinem, na rzecz Danii - północne obszary półwyspu skandynawskiego.

Skutki Wojny Północnej 1700 - 1721

Wojna Północna 1700 - 1721 przyczyniła się do upadku Szwecji jako europejskiego mocarstwa. Zdecydowanym wygranym stała się Rosja, która ugruntowała swą pozycję nad Bałtykiem i tym samym potwierdziła swoją europejską tożsamość. Reformy zainicjowane w tym samym okresie przez cara Piotra I przemieniały Rosję w bardziej nowocześnie zarządzane mocarstwo absolutne. Symbolem zmian stała się nowa stolica imperium - Petersburg.

Wielkimi przegranymi wojny - oprócz Szwecji - były Saksonia i Rzeczpospolita. Obydwa państwa, choć formalnie stały po stronie koalicji antyszwedzkiej (za wyjątkiem okresu panowania Stanisława Leszczyńskiego w Rzeczpospolitej) zostały pominięte w wielkich traktatach kończących konflikt. Szczególną cenę poniosła Rzeczpospolita, wielokrotnie zdewastowana przez przemieszczające się przez jej terytorium obce armie. Nie zainteresowana konfliktem Rzeczpospolita została do niego wciągnięta poprzez osobę swojego monarchy - Augusta II. Panujący w Rzeczpospolitej system polityczny - demokracja szlachecka i wolna elekcja, umożliwił Szwecji i Rosji skuteczną ingerencję w polskie wewnętrzne sprawy, podział polskiej szlachty na wrogie obozy i faktycznie umożliwił wywołanie wojny domowej w Rzeczpospolitej i żonglerkę tytułem królewskim. Wojna Północna 1700 - 1721 ukazała wielkie słabości systemu politycznego Rzeczpospolitej, choć wnioski z tej lekcji wyciągnięto dopiero poprzez reformy Sejmu Wielkiego i Konstytucję 3 Maja z 1791 roku.

Zobacz więcej na temat:

Skomentuj:

Zaloguj się

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX

Polecamy