Znajdź kurs, studia, szkolenie

Kształtowanie się granic II Rzeczpospolitej po pierwszej Wojnie Światowej

Michał Minałto
01.06.2009 , aktualizacja: 16.01.2015 14:54
A A A Drukuj
Przywódcy powstania wielkopolskiego i przedstawiciele armii alianckich

Przywódcy powstania wielkopolskiego i przedstawiciele armii alianckich (Fot. Wielkopolskie Muzeum Walk Niepodległościowych w Poznaniu)

Granice odrodzonej Polski po I wojnie światowej, określanej jako II Rzeczpospolita, zostały wyznaczone na podstawie Traktatu Wersalskiego, Traktatu Ryskiego, Traktatu z Saint Germain, Traktatu z Trianon oraz poprzez rozstrzygnięcia Rady Ambasadorów, plebiscytów i powstań śląskich. Odzwierciedla to fakt, że kształt Polski po I wojnie światowej zależny był od traktatów pokojowych kończących wojnę i był wypadkową napiętej sytuacji międzynarodowej w Europie Środkowej.
Ziemie Polskie przed I Wojną Światową i odrodzenie Rzeczpospolitej

Od 1795 roku Polacy byli pozbawieni suwerennego i niepodległego państwa. Przed I wojną światową ziemie polskie podzielone były pomiędzy Cesarstwo Niemieckie, Cesarstwo Rosyjskie i Cesarstwo Austro-Węgierskie.

Politycy polscy działający we wszystkich trzech zaborach upatrywali w I wojnie światowej, w której po przeciwnych stronach udział brały państwa zaborcze, okazji do odtworzenia polskiej państwowości. Na zakończenie I wojny światowej dodatkowymi czynnikami sprzyjającymi powstaniu II Rzeczpospolitej były: upadek Cesarstwa Austro-Węgierskiego, upadek Niemiec jako winnych wywołania wojny oraz Rewolucje - Lutowa i Październikowa w Rosji, na skutek których powstała Republika, a następnie wprowadzono ustrój komunistyczny.

Za odrodzenie Rzeczpospolitej uznaje się symboliczną datę 11 listopada 1918 roku, niemniej jej granice kształtować się będą przez następne 5 lat.

Traktat Wersalski

Zawarty 28 czerwca 1919 roku w podparyskim Wersalu, Traktat Wersalski, był zasadniczym dokumentem kończącym I wojnę światową, dotyczył zawarcia pokoju pomiędzy zwycięskimi państwami ententy i pokonanymi Niemcami. Na mocy tego traktatu Polsce przyznano większość dawnego zaboru pruskiego, to jest znaczą część Wielkopolski i Prusy Zachodnie, czyli część obszaru dzisiejszego Pomorza, jednak bez Gdańska, który został ogłoszony Wolnym Miastem.

Przynależność Wielkopolski do Polski była oczywista po wygranym przez Polaków Powstaniu Wielkopolskim. Traktat Wersalski przewidywał też zorganizowanie plebiscytów na Górnym Śląsku, które miały rozstrzygnąć od ostatecznej przynależności państwowej tego obszaru. Negocjatorami ze strony odrodzonej Polski na konferencji zakończonej podpisaniem Traktatu Wersalskiego byli Ignacy Paderewski i Roman Dmowski.

Traktat z Saint Germain

Traktat z Saint Germain podpisany został 10 września 1919 roku, był analogiczny do Traktatu Wersalskiego, gdyż dotyczył porozumienia pokojowego z sojusznikiem Niemiec - pokonaną Austrią.

Traktat miał rozstrzygnąć o losie Śląska Cieszyńskiego i Galicji. Niemniej, nie doszło do tego i oba te obszary pozostały "w dyspozycji mocarstw zachodnich".

Administracja polska objęła swym władaniem wschodnią część Śląska Cieszyńskiego i całą Galicję (to znaczy dzisiejszą Małopolskę z Krakowem, Podkarpacie i Zachodnią Ukrainę ze Lwowem).

W związku z brakiem innych rozstrzygnięć, zachodnie mocarstwa uznały przynależność tych ziem do II Rzeczpospolitej, ale dopiero w 1923 roku.

Traktat z Trianon

Traktat z Trianon, podpisany 4 czerwca 1920 roku, dotyczył zawarcia pokoju z Węgrami, wcześniej pozostającymi w unii z Austrią w Cesarstwie Austro-Węgierskim.

Na mocy tego dokumentu przyznano Polsce dwa niewielkie obszary w rejonie Tatr - część Spiszu i Orawy.

Traktat Ryski

Traktat Ryski, zwany tez Pokojem Ryskim, kończył wojnę polsko - bolszewicką 1920 roku. Został podpisany przez władze II Rzeczpospolitej, Rosji Radzieckiej i Radzieckiej Ukrainy 18 marca 1921 roku. Na jego mocy Polsce przyznano ziemie dawnego III i częściowo II rozbioru rosyjskiego, opanowane podczas wojny polsko - bolszewickiej przez Wojsko - Polskie: Wołyń, Polesie oraz dawne ziemie Wielkiego Księstwa Litewskiego z Grodnem i Nieświeżem.

Kwestia Wilna

Roszczenia w stosunku Wilna, miasta zamieszkałego przez znaczną liczbę Polaków, opanowanego przez Polskę w 1919 roku, a następnie, podczas wojny polsko - bolszewickiej w 1920 roku przez wojska sowieckie, wysuwała także niepodległa Litwa.

Wilno miało być naturalną stolicą nowo powstałego państwa litewskiego. Na przełomie 1919 i 1920 roku kwestia Wilna stała się przedmiotem zainteresowania Ligi Narodów. Jednak 9 października 1920 roku na skutek intrygi Marszałka Józefa Piłsudskiego polskie wojsko zajęło miasto (wydarzenie to przeszło do historii jako bunt Żeligowskiego, jako, że polskie oddziały miały spontanicznie wkroczyć do Wilna).

Zobacz więcej na temat:

Skomentuj:
Zaloguj się

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX