Znajdź kurs, studia, szkolenie

Budowa portu w Gdyni

Michał Minałto
12.06.2009 , aktualizacja: 05.10.2010 16:39
A A A Drukuj
Zaślubiny II Rzeczpospolitej z morzem

Zgodnie z trzynastym punktem orędzia prezydenta Thomasa Woodrowa Wilsona, odrodzona Polska, II Rzeczpospolita, otrzymała dostęp do morza. Jednakże na podstawie Traktatu Wersalskiego, polskie wybrzeże obejmowało jedynie około 120 kilometrów linii brzegowej. Uroczystość zaślubin Polski z morzem odbyła się w Pucku w lutym 1920 roku pod obecność generała Józefa Hallera oraz ministra spraw wewnętrznych i przyszłego prezydenta Stanisława Wojciechowskiego. Do Polski nie został włączony Gdańsk, ogłoszony Wolnym Miastem pod zarządem Ligi Narodów. Choć w teorii Polacy mogli swobodnie korzystać z jego portu, nie była to sytuacja wygodna. Polska potrzebowała samodzielnego portu wojskowego oraz portu handlowego pod pełną kontrolą. Wybrzeże II Rzeczpospolitej nie posiadało portu spełniającego te wymogi. Pochodzący jeszcze ze średniowiecza port we Władysławowie, porty helskie czy port w Pucku nie nadawały się do rozbudowy.

Potrzeba budowy nowego portu dla II Rzeczpospolitej

Bezpośrednia decyzja o budowie samodzielnego portu zapadła zimą 1920 roku. Powodem były trudności z wyegzekwowaniem należnego statutem Wolnego Miasta Gdańska dostępu do portu gdańskiego dla statków przywożących pomoc związaną z prowadzoną właśnie wojną polsko-radziecką 1920 r. Trudności wynikały zarówno z postawy władz portu, Wolnego Miasta Gdańska, jak i samych pracowników portu. Wraz z wojną 1920 roku odbywał się szereg plebiscytów dotyczących ostatecznej przynależności państwowej, między innymi Warmii i Mazur. W związku z trudnościami, jakie II Rzeczpospolita odczuwała w początkowej fazie wojny, dość powszechna była postawa oczekiwania na upadek nowego państwa polskiego. Naturalnym odruchem było tym samym faworyzowanie strony niemieckiej jako tej, która mogłaby, w razie upadku Polski, zapewnić bezpieczeństwo na wypadek miażdżącego zwycięstwa Rosji Radzieckiej. Po zwycięstwie militarnym Polski, odnowiona została koncepcja korzystania przez Polskę z urządzeń portowych Wolnego Miasta Gdańska. Na podstawie podpisanej w listopadzie 1920 roku Konwencji Paryskiej pomiędzy Polską a Gdańskiem, strona polska mogła bezpośrednio prowadzić eksport i import przez port gdański, co więcej, Wolne Miasto Gdańsk znalazło się w polskim obszarze celnym. Niemniej, problemem pozostawała kwestia portu wojskowego. Uzależnienie morskiego transportu handlowego od nie należącego do Polski Gdańska nie była sytuacją komfortową. Oddelegowany na Pomorze przez Ministerstwo ds. Wojskowych inżynier Tadeusz Wenda wskazał na kaszubską osadę Gdynia jako na miejsce najpełniej odpowiadające potrzebom budowy zupełnie nowego portu. Pierwsze prace rozpoczęły się w 1921 roku, jednakże dopiero dwie ustawy sejmowe z 1922 roku umożliwiły prowadzenie inwestycji na bardzo dużą skalę.

Budowa portu w Gdyni

Do roku 1923 zdołano wybudować tymczasowy port wojenny i schronisko dla statków rybackich. W tym samym roku uroczyście otwarto port. Rok wcześniej, bo w 1922 roku, do Gdyni zawitał SS Gdynia, pierwszy pełnomorski statek z Gdynią jako portem macierzystym. Latem 1923 otwarto regularną międzynarodową linię pasażerką z Gdyni do francuskiego portu Le Havre obsługiwaną przez statki oceaniczne. W związku z otwarciem tej linii, do budowy portu zaproszono polsko-francuskie konsorcjum jako inwestora prywatnego. Budowa portu znacznie przyspieszyła po 1925 roku, to jest na skutek polsko-niemieckiej wojny celnej. Aby uniezależnić się od potężniejszego sąsiada, istniała potrzeba zapewnienia jak najlepszych warunków dla prowadzenia polskiego eksportu samodzielnie. Do 1930 roku zdołano wybudować większość kluczowych urządzeń portowych dla eksportu i importu różnorodnych towarów wraz z ich przeładunkiem, zapewniono też odpowiednie warunki dla portu wojennego. Wielkie znaczenie miało tu osobiste zaangażowanie Eugeniusza Kwiatkowskiego, ministra przemysłu i handlu, który przeforsował dodatkowe ustawy sejmowe zapewniające finansowanie dla budowy Gdyni jako inwestycji strategicznej na skalę kraju. W 1930 roku do Gdyni doprowadzono tez Magistralę Węglową, linię kolejową zapewniającą transport węgla z polskich kopalni na Śląsku i umożliwiającej jego eksport przez port w Gdyni, z pominięciem przejazdu przez teren Wolnego Miasta Gdańska. Rozwój portu w Gdyni kontynuowany był na mocy Planu Czteroletniego. W 1938 roku Gdynia stała się najważniejszym i najbardziej nowoczesnym portem Morza Bałtyckiego, dziesiątym portem Europy jeśli chodzi o znaczenie handlowe. Roczny przeładunek osiągnął poziom 8,7 milionów ton. Przez port w Gdyni przechodziło 46% towarów w obrocie zagranicznym z udziałem Polski. W 1938 roku stocznia gdyńska zwodowała swój pierwszy statek transoceaniczny.

Budowa miasta Gdyni

Wraz z portem Gdyni nastąpił też rozwój samego miasta. Prawa miejskie nadano Gdyni w 1926 roku. Rok później miasto uzyskało status specjalnej strefy ekonomicznej, co zachęcało inwestorów do przenoszenia swoich spraw do polskiego portu a ludność do osiedlania się. Zasadniczy rozwój miasta nastąpił po 1928 roku. W 1939 roku Gdynia miała już 120 000 mieszkańców.

Gdynia jest jednym z najwybitniejszych przykładów architektury modernistycznej w Polsce. Do najważniejszych zabytków pochodzących z okresu budowy miasta należą budynek Banku Polskiego, budynek Polskich Linii Oceanicznych (dziś ZUS), budynek sądu i dworca (przebudowany po II wojnie światowej).

Znaczenie Gdyni dla II Rzeczpospolitej

Budowa portu i miasta Gdyni okazała się sukcesem, wszelkie inwestycje zdążyły zwrócić się jeszcze przez wybuchem II wojny światowej. Polska, niezależnie od coraz mniej stabilnej sytuacji międzynarodowej, zyskała okno na świat - możliwość prowadzenia swobodnej wymiany handlowej drogą morską, Gdynia stała się też ważnym portem wojennym. Poprzez budowę Gdyni przełamana została słabość Polski ustalona Traktatem Wersalskim, który nie zgodził się na to, aby port w Gdańsku był w pełni pod polską kontrolą. Istnienie portu w Gdyni oraz innych urządzeń z nim powiązanych, jak Magistrali Węglowej, umożliwiło dalszy rozwój gospodarczy kraju, w tym realizację Planu Czteroletniego i budowę Centralnego Okręgu Przemysłowego.

Zobacz także w serwisie XXwiek.pl:

Poparcie niepodległościowych dążeń Polski przez Stany Zjednoczone - 13. punkt orędzia Thomasa Woodrowa Wilsona, prezydenta Stanów Zjednoczonych, 8 stycznia 1918

Zobacz więcej na temat:

Komentarze (1)

Zaloguj się

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX

Polecamy