Znajdź kurs, studia, szkolenie

Proces jednoczenia monarchii Piastów

Paweł Jarczewski
10.08.2009 , aktualizacja: 10.08.2009 11:43
A A A Drukuj
Droga do zjednoczenia monarchii piastowskiej

Kształtowanie się stanu rycerskiego, szybki rozwój miast oraz kolonizacja na prawie niemieckim w szybkim czasie doprowadziły do wyraźnych zmian polskiego społeczeństwa oraz podzielonej w 1138 r. na dzielnice monarchii piastowskiej.

W II połowie XIII w. nabrały tempa tendencje do odbudowy jednolitego państwa. Prowadzone przez największe miasta interesy gospodarcze, zaczęły przekraczać granice poszczególnych dzielnic. Ponadto rycerskie oraz możnowładcze rody, związane z polityką dworu książęcego danej dzielnicy, zaczęły realizować własne ambicje, poszukując możliwości kariery poza jej granicami.

Niezwykle ważnym czynnikiem zjednoczeniowym stało się również narastające w XIII w. zagrożenie zewnętrzne min. ekspansja Marchii Brandenburskiej na północnym zachodzie, tatarskie najazdy na południu, napady Litwinów i Jaćwięgów na północnym wschodzie.

Ponadto pozytywnym czynnikiem dla idei zjednoczenia okazało się utrzymanie przez cały okres rozbicia dzielnicowego jedności organizacji Kościoła, metropolii gnieźnieńskiej. Pojawiające się dążenia separatystyczne w łonie kościoła min. na Śląsku, gdzie klasztory franciszkanów przyłączyły się do prowincji saskiej, stały się dla władz kościelnych groźnym sygnałem, który mógł zahamować ideę zjednoczenia.

Wreszcie w II połowie XIII w. wyraźnie przybrała na sile sama ideologia zjednoczeniowa, która była podtrzymywana oraz rozwijana przez wywodzącą się z kręgów duchowieństwa elitę intelektualną. Idee zjednoczeniowe znalazły wyraz w żywotach świętych i kronikarstwie. Patronem Polski stał się kanonizowany w 1253 r. bp. krakowski Stanisław.

Podczas uroczystego otwarcia jego grobu okazało się, jak przekonywała kronika Wincentego Kadłubka, iż poćwiartowane ciało "zrosło się cudownie". Miał to być znak, że tak samo połączy się w jedno podzielone na dzielnice Królestwo Polskie.

Mimo coraz szerszej powszechności idei zjednoczenia, to właśnie owa powszechność okazała się najważniejszą przeszkodą do jej zjednoczenia monarchii piastowskiej.

W okresie rozbicia dzielnicowego ukształtowały się silne odrębności między poszczególnymi dzielnicami. Kilka z nich uznało, iż to właśnie im powinna przypaść główna rola ośrodka zjednoczonego państwa.

Pierwszym z nich była Małopolska. To właśnie tu leżał Kraków, który był niekwestionowaną stolicą Polski od czasów Kazimierza Odnowiciela. Ponadto to tu, kwitł kult bp Stanisława zabitego przez króla Bolesława Szczodrego, i właśnie kanonizowanego przez papieża (1253 r.).

Drugim ośrodkiem była Wielkopolska, która uosabiała kolebkę państwa i samej dynastii. Ponadto Gniezno stanowiło kościelną stolicę kraju, natomiast arcybiskupstwo stanowiło ostatnią instytucję obejmującą swym zasięgiem całą Polskę. Nadto w Wielkopolsce, krakowskiemu kultowi św. Stanisława przeciwstawiano odradzający się kult św. Wojciecha.

Oprócz tego, w tym okresie na tronie arcybiskupa zasiadał Jakub Świnka , który doskonale wyczuwał społeczne nastroje, oraz potrafił jasno zrozumieć interesy całego kraju, a nie tylko Wielkopolski. Wreszcie, dzielnica ta posiadała własna linię piastowską, która nie rozrodziła się, co nie doprowadziło do kolejnych terytorialnych trwałych podziałów.

Ponadto w II poł. XIII w., książęta wielkopolscy, wśród sąsiednich Piastów, cieszyli się dużym szacunkiem.

Ostatnim, trzecim ośrodkiem był Śląsk. Książęta śląscy byli potomkami Władysława Wygnańca, pierwszego księcia - seniora. Z tego właśnie względu stali na stanowisku, iż to właśnie im należy się władza nad całą Polską. Ponadto Śląsk pozostawał najbogatszą ze wszystkich ziem, dzielnicą. Mimo to na tym terenie żyło najwięcej Niemców, którzy stanowili spory procent ogółu mieszkańców. W takiej sytuacji, kwestia zjednoczeniowa znajdowała tu najmniejsze zrozumienie.

Długa droga Władysława Łokietka do władzy

Pomiędzy trzema ośrodkami: Małopolska, Wielkopolska oraz Śląsk, rozegrała się ostateczna walka o stworzenie zjednoczonego państwa polskiego. Pierwsze próby zjednoczeniowe wyszły od najlepiej gospodarczo rozwiniętych i najludniejszych dzielnic tj. Małopolski i Śląska.

Kraków, nie posiadający od śmierci Bolesława Wstydliwego własnych książąt, zmuszony był do wybierania (przez tutejszych możnych) kandydatów z zewnątrz. Po Bolesławie, na księcia krakowskiego wybrano Leszka Czarnego (1279 - 1288), jednego z wnuków Konrada Mazowieckiego. Po jego bezpotomnej śmierci, jego następcą miał zostać jego brat Władysław Łokietek, książę Kujaw, maleńkiej dzielnicy ze stolicą w Brześciu Kujawskim. Jednak władzę po Leszku Czarnym objął na podstawie zawartej wcześniej umowy o dziedziczeniu, książę wrocławski Henryk IV Prawy, z którym pretendował zarówno Bolesław II płocki oraz sam Władysław Łokietek.

Krakowskie rządy Henryka IV nie trwały długo. Zmarł niespodziewanie w czerwcu 1290 r. W swoim testamencie Małopolske zapisał Przemysłowi II wielkopolskiemu. Nowy książę krakowski na mocy układów z Władysławem Łokietkiem, zawartych zapewne po śmierci Henryka IV nie opanował całej dzielnicy. W części krakowskiej władze objął Przemysł II, natomiast w części sandomierskiej W. Łokietek.

Początkowo obaj władcy zgodnie panowali w swych częściach. Dopiero po nawiązaniu przez W. Łokietka kontaktów z królem Węgier Andrzejem III (listopad 1290 r.) spowodowało, iż obaj książęta znaleźli się w przeciwnych politycznie obozach. Przemysł II utrzymywał bowiem dobre stosunki z Przemyślidami w Czechach oraz margrabiami brandenburskimi.

W szybkim czasie, tak zarysowana polityczna konstelacja doprowadziła do wybuchu wojny domowej. W jej rezultacie, z niewyjaśnionych przyczyn Przemysł II po trwających niecały rok rządach w Krakowie, wycofał się nagle z Małopolski, przekazując swe prawa do dzielnicy królowi czeskiemu Wacławowi II.

Zobacz więcej na temat:

Skomentuj:
Zaloguj się

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX

Polecamy