Znajdź kurs, studia, szkolenie

Proces jednoczenia monarchii Piastów

Paweł Jarczewski
10.08.2009 , aktualizacja: 10.08.2009 11:43
A A A Drukuj
Tytuły prawne którymi dysponował Wacław II, wystarczały zaledwie do legitymizacji władzy. Aby utrzymać się w Małopolsce musiał zdobyć poparcie miejscowych elit, które stanęły przed trudnym wyborem, którego rezultatem miało być objęcie tronu przez obcego władcę. W obliczu perspektywy czeskiego panowania w Małopolsce, w sierpniu 1291 r. doszło do pierwszych rozmów Małopolan a królem Czech.

W 1292 r. doszło do wielkiej wyprawy na W. Łokietka, dowodzonej osobiści przez Wacława II. Wobec przeważających sił W. Łokietek zawarł z nim upokarzający układ, na mocy którego zrzekał się swoich praw do ziemi krakowskiej i sandomierskiej. Ponadto w razie niedotrzymania warunków umowy miał przekazać królowi czeskiemu również swoje władztwo sieradzko - kujawskie.

Latem 1292 r. elita małopolska, ostatecznie, opowiedziała się za Wacławem II. W ten sposób został niekwestionowanym władcą zjednoczonej Małopolski. Tym samym, w grupie możnowładztwa małopolskiego zlikwidowano podziały wewnętrzne i przywrócono jedność.

Po układzie w Sieradzu pomiędzy W. Łokietkiem a Wacławem II, wydawało się, iż zjednoczenie wszystkich księstw piastowskich pod berłem jednego władcy będzie niemożliwe. Do ponownej walki o zjednoczenie państwa, stanęły naprzeciw siebie ponownie Wielkopolska Przemysła II oraz Małopolska Wacława II. Każdy z nich starał się pozyskać sojuszników spośród licznych książąt z dynastii Piastów.

Jednocześnie w 1293 r. za sprawą działań abp gnieźnieńskiego, doszło w Kaliszu do spotkania księcia wielkopolskiego z Piastami kujawskimi tj. Władysławem Łokietkiem i jego bratem Kazimierzem II łęczyckim. Wystawiono wówczas dokument w którym książęta zobowiązali się do wypłaty arcybiskupowi pewnej sumy pieniędzy z krakowskich żup solnych, co miało nastąpić po odzyskaniu Krakowa przez któregokolwiek z nich.

Wystawcy dokumentu tytułowali się dziedzicami Krakowa, podkreślając tym samym pretensję do Małopolski. Szczególnie istotny był powrót Przemysła II do tytulatury księcia Krakowa.

Zawiązana w ten sposób koalicja Wielkopolsko - Kujawska, wkrótce została wzmocniona min. małżeństwem W. Łokietka z córką ks. wielkopolskiego oraz objęciem rządów bezpośrednich nad Pomorzem, po śmierci Mściwoja II pomorskiego w 1294 r.

Wówczas zrodził się plan koronacji Przemysła II na króla Polski, co było prawdopodobnie reakcją na podobne plany Wacława II, który posiadając poparcie duchowieństwa krakowskiego również zaczął ubiegać się w Rzymie o koronę polską.

Podjęte starania o papieską zgodę Bonifacego VIII na koronacje Przemysła II zakończyły się wkrótce powodzeniem. 25 czerwca 1295 r. abp gnieźnieński Jakub Świnka koronował Przemysła II na króla Polski.

Królestwo Przemysła II pod względem terytorium ograniczało się jedynie do Wielkopolski oraz Pomorza Gdańskiego. Poza jego władzą pozostawała Małopolska. Tuż po akcie koronacji, Przemysł II dokonał objazdu Pomorza Gdańskiego, gdzie dokonał szeregu nadań dla instytucji kościelnych oraz rycerstwa. Działania te, wkrótce wywołały zaniepokojenie w Brandenburgii. Wówczas to, prawdopodobnie margrabiowie brandenburscy, ze względu na pomorską politykę króla, zdecydowali się go uprowadzić i wymusić na nim zrzeczenie się praw do tego księstwa. Pomysł swój zrealizowali w środę popielcową 8 lutego 1296 r. w Rogoźnie, gdzie zaskoczyli Przemysła, który ranny podczas walki został przez nich uprowadzony a następnie zamordowany przez Jakuba Kaszubę.

Przemysł II nie pozostawił męskiego potomka. Na mocy układów, władzę w Wielkopolsce miał objąć Henryk III, książę głogowski. Jednak stało się inaczej. Elity wielkopolski, na drodze elekcji ofiarowały tron wielkopolski, księciu kujawskiemu - Władysławowi Łokietkowi.

Pomimo podjętych decyzji, Henryk III głogowski, nie zrezygnował z walki o władzę i przyjął tytuł dziedzica Królestwa Polskiego i zbrojnie wkroczył na terytorium Wielkopolski. Już w marcu 1296 r. doszło do spotkania obydwu rywali. Wówczas obaj książęta zawarli w Krzywinie brzemienny dla W. Łokietka układ, w którym książę kujawski uznawał prawa Henryka III do części dzielnicy, dokonując jej podziału. Ponadto adoptował małoletniego syna Henryka III, obiecując, iż po osiągnięciu wieku pełnoletniego odda mu całe Pomorze. Gdyby zaś Łokietek zmarł bezpotomnie, wówczas władzę po nim w Wielkopolsce mieli dziedziczyć synowie Henryka III.

Ponadto w 1297 r. po nieudanej akcji rewindykacji w Małopolsce zawarł z Wacławem II układ w Sieradzu, na mocy którego w zamian za rekompensatę finansową zrezygnował na rzecz króla czeskiego ze wszystkich praw do tej dzielnicy. Rezygnując z Małopolski, W. Łokietek postanowił umocnić swoje panowanie w Wielkopolsce. Łamiąc układ z Henrykiem III najechał zbrojnie na ziemie śląskiego rywala. W rezultacie sytuacja ta pogłębiła i tak już zagmatwaną sytuację w Wielkopolsce, co spowodowało, iż zwolenników W. Łokietka systematycznie ubywało.

Zarówno poczynania samego W. Łokietka jak i zawarty przez niego układ w Krzywinie, zawiodły pokładane nim nadzieje Wielkopolan. Przypuszcza się, że nie rozumiał, iż podział Wielkopolski nie leży w interesie miejscowych elit politycznych, które zdawały sobie sprawę, iż podzielona dzielnica nie może odegrać żadnej roli w przyszły zjednoczonym Królestwie.

Nic więc dziwnego, że elity wielkopolski zaczęły szukać innego kandydata. Swoją sytuację W. Łokietek próbował jeszcze ratować zawierając w 1299 r. w Klęce układ z Wacławem II, w którym zobowiązywał się przybyć do Pragi i złożyć czeskiemu monarsze hołd lenny z posiadanych jeszcze ziem. W ten sposób godził się panować jako lennik króla czeskiego. Starając się ratować jedność Wielkopolski oraz swoją beznadziejną sytuację, układem w Klęce, przekreślał postanowienia układu krzywińskiego z 1296 r., w którym godził się na podział dzielnicy.

W obliczu sytuacji, Wielkopolanie mając poparcie miejscowego kościoła i króla czeskiego wypędzili W. Łokietka zarówno z Wielkopolski jak i z jego własnego księstwa. Zdawano sobie sprawę, iż Wacław II nie zrezygnuje z uzyskanych tytułów prawnych do tej dzielnicy, a więc nie wchodziło w grę dalsze popieranie kandydatury Henryka III, co mogło oznaczać wojnę z bardziej potężniejszym królem Czech. Ponadto w Wielkopolsce bardzo szybko zrozumiano, że panowanie Wacława i jego koronacja mogą wzmocnić pozycję dzielnicy w przyszłym Królestwie, którego centrum polityczne ulokowałoby się w Poznaniu a nie w Krakowie, co w ostateczności miejscowym elitom dałoby dominującą pozycję w państwie.

Koronacja Wacława II

Pod koniec 1300 r. arcybiskup gnieźnieński Jakub Świnka koronował w Gnieźnie Wacława II na króla Polski. Koronacja ta stworzyła nowa sytuację. Pod bezpośrednią władzą króla czeskiego znalazły się dwie główne ziemie dawnego państwa polskiego tj. Małopolska oraz Wielkopolska. Ponadto w skład nowej monarchii weszły Kujawy, ziemia łęczycka, sieradzka oraz Pomorze Gdańskie, które od czasów Przemysła II było złączone z Wielkopolską. Poza bezpośrednim władztwem Wacława II pozostawało jednak wiele samodzielnych księstw, którymi władali przedstawiciele dynastii piastowskiej.

Ponadto koronacja ta wyprowadziła kraj z izolacji politycznej. Od czasów Bolesława Krzywoustego władca polski zaczął odgrywać istotna rolę w polityce, a sam akt koronacji wyniósł go do roli monarchy, liczącego się w europejskich rozgrywkach politycznych.

W czerwcu 1305 r. niespodziewanie umiera Wacław II. Jego następcą został jego syn Wacław III. Nowy władca obejmował tron, w momencie, gdy monarchia Przemyślidów zmierzała ku upadkowi. Na Węgrzech, po nie udanej próbie zdobycia tronu po śmierci ostatniego przedstawiciela królewskiego rodu Arpadów Andrzeja III, swoje panowanie umacniał Karol Robert. W Małopolsce W. Łokietek, który powrócił z wygnania, przy poparciu miejscowych elit rozpoczął przygotowania do odzyskania utraconych ziem. Ponadto rosło niezadowolenie społeczne w samych Czechach.

W obliczu sytuacji politycznej w Polsce, po paru miesiącach w rękach W. Łokietka znalazła się Małopolska, a do Wielkopolski powrócił Henryk głogowski. Wacław III licząc na brandenburską pomoc wyruszył do Polski by ratować sytuację. W trakcie marszu w sierpniu 1306 r. został otruty.

Śmierć Wacława III, w zasadniczy sposób zmieniła sytuacje polityczną zarówno w Czechach jak i w Polsce. W obu krajach na nowo rozgorzała polityczna walka o dziedzictwo.

W Czechach zakończyła się zwycięstwem Luksemburgów natomiast w Polsce powrotem do władzy przedstawiciela dynastii piastowskiej.

Zobacz więcej na temat:

Skomentuj:

Zaloguj się

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX

Polecamy