Znajdź kurs, studia, szkolenie

Partie polityczne w dziejach Polski

Michał Minałto
01.09.2009 , aktualizacja: 19.01.2015 12:28
A A A Drukuj
Partie polityczne są organizacjami społecznymi, członkowskimi. Zrzeszają obywateli danego kraju pragnących świadomie wpływać na politykę państwa bądź jego regionu i artykułować potrzeby oraz dążyć do ich zaspokajania. Zasadniczym celem partii politycznej jest zdobycie władzy dla realizacji zadeklarowanego programu. Nazwa partia wywodzi się z łacińskiego słowa "pars" oznaczającego część, stronnictwo, co odzwierciedla fakt, że dana partia polityczna występuje w interesie jedynie części społeczeństwa, a nie jego całości.
Partie polityczne w historii

Partie polityczne i stronnictwa odegrały zasadniczą rolę w historii. W czasach nowożytnych stanowią ważny element historii ustrojów demokratycznych i parlamentarnych.

To parlament danego państwa czy obszaru jest główną areną, poprzez którą partie polityczne mogą realizować swój program i stanowić prawo. Rozwój nowoczesnych partii politycznych sięga Wielkiej Rewolucji Francuskiej.

Zgromadzenie Narodowe podzieliło się na stronnictwa - początkowo "górali" (zasiadających w dalszych, położonych wyżej ławach; bardziej radykalnych, republikanów) i "doły" (deputowani z pierwszych ław; o mniej radykalnych poglądach - rojalistów).

W kolejnych latach utarł się podział partii i stronnictw na lewicę i prawicę. W wieku dziewiętnastym podział ten odzwierciedlał dwie zasadnicze ideologie epoki: konserwatyzm i liberalizm. W Wielkiej Brytanii partia konserwatywna wyewoluowała ze starego stronnictwa torysów, partia liberalna - ze stronnictwa wigów.

Drugie pokolenie partii politycznych przyszło w drugiej połowie dziewiętnastego wieku - dotychczasowy podział na partie liberalne i konserwatywne został uzupełniony o nowe ideologie polityczne: socjalizm i komunizm z jednej strony i chrześcijańską demokrację (chadecję) z drugiej, reprezentująca społeczną naukę Kościoła.

W Europie Środkowej bardzo popularne stały się też partie chłopskie - ludowe, odpowiadające na zapotrzebowania ludności wsi. Z początkiem dwudziestego wieku i w okresie międzywojennym, przy wieloetniczności państw Europy Środkowej, na popularności zyskiwały też partie etniczne (w Polsce: żydowskie, ukraińskie).

Wraz ze wzrostem znaczenia państwa narodowego i pojawieniem się tendencji nacjonalistycznych pojawiły się tez partie odzwierciedlające i to zjawisko.

W dwudziestym wieku swoistym fenomenem stały się państwa autorytarne i totalitarne, w których partia reprezentująca wiodącą ideologię zdobywała monopol na uczestnictwo w życiu politycznym.

Systemy monopartyjne były charakterystyczne dla totalitarnych i autorytarnych państw faszyzmu, nazizmu i komunizmu. Samo pojęcie "partii" zakłada pluralizm, wyrażanie woli tylko części społeczeństwa, nigdy całości i rywalizację co najmniej dwóch podmiotów.

Obecnie demokratyczne państwa prawa cechuje system wielopartyjny. Jeśli o danym państwie demokratycznym mówimy, że posiada system dwupartyjny (Stany Zjednoczone, Wielka Brytania), wynika to nie z zakazów czy niesprawiedliwej ordynacji wyborczej, ale z wieloletniej tradycji politycznej, w której zawsze dominowały dwie wyraziste siły polityczne.

Partie polityczne w Polsce - okres zaborów

Partie polityczne na ziemiach polskich zaczęły rozwijać się już w okresie zaborów, przede wszystkim w zaborze rosyjskim (gdzie początkowo działały konspiracyjnie) i austriackim (gdzie, dzięki autonomii, działały w pełni legalnie i wpływały na życie polityczne Cesarsko-Królewskiej Monarchii Austro-Węgier).

Zasadnicze różnice pomiędzy partiami politycznymi w tym okresie polegały na ustosunkowaniu się do postulatu niepodległości Polski, proponowanych formach dążenia do niepodległości oraz reprezentacji różnych warstw i klas społecznych.

Socjaliści demokratyczni, popierający dążenia do niepodległości Polski (Józef Piłsudski, Ignacy Daszyński) utworzyli PPS - Polską Partię Socjalistyczną. Z grupy tej odłączyli sięsocjaliści internacjonalistyczni, dla których bardziej istotna była kwestia globalnej rewolucji proletariatu, utworzyli oni SDKPiL - Socjaldemokrację Królestwa Polskiego i Litwy (Róża Luksemburg, Julian Marchlewski).

Ruchy robotnicze skupione w I i II Proletariacie (Ludwik Waryński, Marcin Kasprzak) skupione były na kwestiach klasowych oraz socjalnych i działały w warunkach konspiracji. W tym samym okresie, na bazie Związku Młodzieży Polskiej "Zet" i Ligi Polskiej powstała Liga Narodowa, a następnie Stronnictwo Demokratyczno-Narodowe, partia tworząca tradycję Narodowej Demokracji (endecji) o cechach narodowych, a następnie nacjonalistycznych (czołowymi działaczami pierwszych lat byli Roman Dmowski i Zygmunt Balicki).

Endecja w okresie I wojny światowej oparła starania o niepodległość Polski na przekonaniu do tej idei państw ententy, w tym początkowo Rosji, gdy PPS postulował związek z państwami centralnymi.

Endecja i jej politycy odegrali zasadniczą rolę w wypracowaniu dotyczących Polski zapisów Traktatu Wersalskiego 1919 roku.

W Galicji, z inicjatywy Wincentego Witosa, już w 1895 roku powstało Polskie Stronnictwo Ludowe, najstarsza polska partia polityczna istniejąca do dziś. Na ziemiach polskich od lat dziewięćdziesiątych XIX wieku działał Powszechny Żydowski Związek Robotniczy na Litwie, w Polsce i Rosji (partia Bund).

Zobacz więcej na temat:

Skomentuj:
Zaloguj się

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX

Polecamy