Znajdź kurs, studia, szkolenie

Przywileje szlacheckie

Katarzyna Tumiel
21.01.2015 , aktualizacja: 21.01.2015 12:36
A A A Drukuj
Władysław Jagiełło, wg Jana Matejki

Władysław Jagiełło, wg Jana Matejki (Fot. AGENCJA GAZE)

Przywilej - w okresie feudalnym to akt monarszy nadający osobom lub stanom określone uprawnienia lub uchylający w stosunku do nich prawo powszechne. Najstarszymi przywilejami były immunitety.

Przywileje szlacheckie - to akty monarsze nadające szlachcie szczególne uprawnienia gospodarcze, prawne, polityczne w zamian za ustępstwa szlachty w określonych sprawach. Przywileje mogły być generalne, gdy otrzymywał je cały stan szlachecki, albo ziemskie/dzielnicowe, gdy otrzymywała je szlachta z danego terytorium (np. dzielnicy, jednej lub kilku ziem).

Rozkwit przywilejów szlacheckich nastąpił za panowania Jagiellonów (XIV-XVI wiek). Uzyskane przez szlachtę przywileje obrazują przekształcanie się ustroju państwa polskiego. Państwo o scentralizowanej, dziedzicznej monarchii patrymonialnej zmienia się w kraj zdominowany przez jeden stan - szlachtę.

Najważniejsze przywileje szlacheckie wydane w Polsce:

24 styczenia 1355 Buda(przywilej budziński)

Władca wystawiający: Ludwik Węgierski
Przywilej przyznany w zamian za uznanie za dziedzica tronu. Rezygnacja monarchy z prawa stacji (nieodpłatnego żywienia monarchy, jego dworu i urzędników w czasie podróży po kraju), obietnica wynagradzania rycerstwu strat doznanych podczas zagranicznych wypraw wojennych.



17 wrzesienia 1374 Koszyce (przywilej koszycki)

Władca wystawiający: Ludwik Węgierski


Obietnica zachowania wszystkich dzielnic Polski w granicach królestwa oraz odzyskania ziem utraconych w latach poprzednich, zobowiązanie do niepowierzania zamków i urzędów ziemskich osobom obcej narodowości. Zwolnienie szlachty z podatków - z wyjątkiem poradlnego wynoszącego 2 groszy z łanu chłopskiego. Wprowadzenie ograniczenia służby wojskowej szlachty do wojny w obronie państwa, a w wypadku dostania się do niewoli król miał obowiązek wykupienia z niej swych poddanych. Potwierdzono też wszystkie wcześniejsze przywileje.



29 lutego 1388 Piotrków

Władca wystawiający: Władysław Jagiełło


Potwierdzenie wszystkich wcześniejszych przywilejów nadanych szlachcie. Ustalenie obowiązku wypłaty żołdu za wyprawy wojenne poza granice kraju w kwocie 3 grzywien od kopii. Zobowiązanie do wykupienia szlachcica, który trafiłby do niewoli podczas wyprawy poza granice kraju.



23 lipca 1422 Czerwińsk (przywilej czerwiński)

Władca wystawiający: Władysław Jagiełło


Przywilej za udział w wojnie z Krzyżakami . Wprowadzenie zakazu konfiskaty lub zajmowania majątków szlacheckich bez wyroku sądowego, a także łączenia w jednym ręku urzędu starosty grodowego i sędziego ziemskiego. Wymóg uzyskania zgody rady królewskiej na bicie nowej monety.



28 października 1423 Warta - statut warcki (warecki)

Zobacz także

Zobacz więcej na temat:

Komentarze (1)
Zaloguj się
  • Gość: tttg

    Oceniono 5 razy -5

    fwwww

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX