Znajdź kurs, studia, szkolenie

Ruch ludowy i robotniczy na ziemiach polskich

Michał Minałto
23.01.2015 , aktualizacja: 23.01.2015 16:02
A A A Drukuj
Ludwik Tadeusz Waryński

Ludwik Tadeusz Waryński

Ruch ludowy zaczął kształtować się na ziemiach zaboru austriackiego - Galicji i był fenomenem właściwym dla wszystkich ziem Cesarstwa Austrii i późniejszych Austro-Węgier, a po 1918 roku silne partie chłopskie i agrarne działały w państwach, które powstały na gruzach CK Monarchii: w Polsce, na Węgrzech, w Czechosłowacji.
Geneza ruchu ludowego na ziemiach polskich

W Galicji istniała bardzo niekorzystna sytuacja demograficzna. Obszary wiejskie były przeludnione, co prowadziło do rozbicia posiadłości na bardzo małe i niewydolne gospodarstwa. Istniały konflikty interesów pomiędzy zróżnicowaną etnicznie wsią (Polacy, Ukraińcy, miejscowe mniejszości etnograficzne - górale), a elitami.

Pierwszy konflikt dotyczył serwitutów przekazanych ziemianom na własność wbrew interesom chłopów. Popierający austriacki rząd zaborczy ziemianie zainteresowani byli zachowaniem status quo, sprzeciwiali się reformom agrarnym i rozwoju edukacji na wsiach.

Jednocześnie pojawił się ruch skupiony wokół księdza Stanisława Stojałowskiego i czasopism "Wieniec", "Pszczółka", "Przyjaciel ludu", które stawiały sobie za cel popularyzację nauki i oświaty na obszarach wiejskich, popularyzację nowych technik rolniczych i wzrost świadomości politycznej chłopów.

Powstawały też narzędzia samopomocy ekonomicznej, takie jak kasy oszczędnościowe. Po tym, jak w 1889 roku przedstawiciele chłopów zostali wybrani do Sejmu Krajowego zawiązała się partia Stronnictwo Ludowe.

Rozwój ruchu ludowego

W 1895 na zjeździe w Rzeszowie Stronnictwo Ludowe przekształciło się w Polskie Stronnictwo Ludowe (PSL).

Założycielem zreformowanej partii był późniejszy międzywojenny premier Wincenty Witos, na czele partii stali Karol Lewakowski, Henryk Rewakowicz i Jan Stapiński. Partia posiadała swoich przedstawicieli w galicyjskim Sejmie Krajowym oraz w austriackim parlamencie w Wiedniu. Jej głównymi hasłami była odbudowa niepodległego państwa polskiego, do czasu odzyskania niepodległości- podtrzymanie i rozwój autonomii Galicji, rozwój oświaty, demokratyzacja życia politycznego poprzez reformę kurialnej ordynacji wyborczej.

Ideologią Polskiego Stronnictwa Ludowego był agraryzm - przekonanie, że rolnictwo jest podstawowym czynnikiem rozwoju i potrzebom rolnictwa powinien służyć rozwój przemysłu.

PSL przedkładał wiele szczegółowych postulatów dotyczących rozwoju wsi w warunkach zaborów< oraz po uzyskaniu niepodległości.

Ruch ludowy w Galicji był blisko związany z rozwijającym się na tych samych obszarach ruchem narodowym (Narodowa Demokracja, endecja).

W 1913 roku Polskie Stronnictwo Ludowe rozpadło się na dwie partie: PSL "Piast" i PSL "Lewica".

Geneza ruchu robotniczego

Przyczyną rozwoju ruchu robotniczego na ziemiach polskich była fatalna sytuacja robotników. Gdy w państwach Europy Zachodniej prężnie działające (najpierw utopijne i anarchistyczne, następnie marksistowskie) organizacje polityczne stopniowo przyczyniały się do poprawy warunków pracy, na ziemiach polskich nie istniały mechanizmy ochrony robotników i artykulacji ich interesów.

Przyczyną sporu były też kwestie narodowościowe, jako że właścicielami fabryk byli najczęściej zaborcy lub cudzoziemcy. Robotnicze partie, tworzone głownie w zaborze rosyjskim, były nielegalne i działały w warunkach konspiracji.

Rozwój ruchu robotniczego

Pierwszym ugrupowaniem robotniczym była marksistowska Międzynarodowa Socjalno-Rewolucyjna Partia Proletariat, zwana Wielkim Proletariatem lub Pierwszym Proletariatem, utworzona w Warszawie w 1882 roku przez Ludwika Waryńskiego.

Partia ta podejmowała marksistowskie zagadnienia walki klas i światowej rewolucji proletariatu (dlatego też nie podejmowała postulatów niepodległościowych), jako środki swej działalności stosowała strajki, manifestacje i akty terroru. Aresztowania i represje ze strony władz zahamowały rozwój partii. Aresztowany w 1883 roku Ludwik Waryński został osadzony w warszawskiej cytadeli i skazany na 15 lat katorgi, zmarł uwięziony w 1889 roku.

W 1888 roku powstała partia kontynuująca ruch Pierwszego Proletariatu: Socjalno-Rewolucyjna Partia Proletariat zwana Drugim Proletariatem lub Małym Proletariatem.

Na jej czele stali Marcin Kasprzak i Ludwik Kulczycki. Jednocześnie działał Związek Robotników Polskich (ZRP, "Zryp"), odrzucający w swych działaniach terror i działania tajne.

Zobacz także

Zobacz więcej na temat:

Skomentuj:
Zaloguj się

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX