Znajdź kurs, studia, szkolenie

Ekspansja kolonialna XIX wieku

Bogusz Szymański
07.04.2009 , aktualizacja: 29.04.2009 15:00
A A A Drukuj
Ekspansja kolonialna państw europejskich w pierwszej połowie XIX wieku

W pierwszej połowie XIX wieku ekspansja kolonialna była podejmowana głównie przez Wielką Brytanię, Francję i Rosję. Hiszpania na początku XIX wieku posiadała największe imperium kolonialne. Jednak w latach 1810-1825 niemal wszystkie hiszpańskie kolonie w Ameryce zdobyły niepodległość. Pod panowaniem Hiszpanii pozostały tylko: Kuba, Puerto Rico, Filipiny oraz niewielkie terytoria w Afryce i na Oceanie Spokojnym.

Holandia, której główne posiadłości znajdowały się na Jawie, Sumatrze i Borneo, w pierwszej połowie XIX wieku ograniczała się raczej do ugruntowywania swego stanu posiadania, niż zdobywania nowych terytoriów.

Podobnie postępowała, będąca pionierem ekspansji kolonialnej, Portugalia. Jej najważniejsza kolonia, Brazylia, odłączyła się w 1822 roku. Pozostałe posiadłości portugalskie były dość niewielkie i rozrzucone w Afryce, Indiach i na Dalekim Wschodzie.

Wielka Brytania, swą główną ekspansję prowadziła na obszarze Indii, które poddano bezwzględnemu wyzyskowi gospodarczemu. W roku 1849 całe Indie znajdowały się pod panowaniem brytyjskim, przy czym na ogół władzę sprawowali lokalni władcy, poddani brytyjskiemu protektoratowi.

W latach 1839-1841 Wielka Brytania podjęła nieudaną wyprawę do Afganistanu, a w latach 1839-1840 dokonała aneksji Nowej Zelandii. W Afryce Południowej kontynuowano proces powiększania Kraju Przylądkowego kosztem republik zamieszkanych przez potomków osadników holenderskich, zwanych Burami. Kontynuowano także ekspansję w Kanadzie i Australii. Ponadto, Wielka Brytania posiadała liczne wyspy na Karaibach i Oceanie Spokojnym, oraz liczne stacje handlowe i posterunki w Afryce.

Francja zdobyła znaczące terytoria, głównie w Ameryce, jednak większość z nich utraciła podczas wojny siedmioletniej i wojen napoleońskich. W pierwszej połowie XIX wieku ekspansja kolonialna Francji rozpoczęła się podboju w latach 1830-1847 Algierii.

Ekspansja kolonialna w latach 1848-1872

Od połowy XIX wieku rozpoczął się nowy etap ekspansji kolonialnej państw europejskich. Charakteryzował się on położeniem nacisku raczej na poszerzanie kontaktów handlowych, niż na zdobywanie nowych terytoriów. Ponadto, zwłaszcza w Afryce, prowadzono intensywne badania geograficzne, mające stanowić podstawę dalszej ekspansji.

Przykładem takiej polityki były kontakty mocarstw europejskich z Chinami, które uzależniano drogą nierównoprawynch traktatów politycznych i niekorzystnych umów handlowych. Podobną politykę stosowano wobec innych państw (Turcja, Persja, Syjam).

W latach 1857-1858 panowanie brytyjskie w Indiach zostało zagrożone przez tzw. powstanie sipajów, które stłumiono jedynie z najwyższym trudem. Powstanie sipajów spowodowało reformę brytyjskiego zarządu kolonialnego i rozszerzenie władzy generalnego gubernatora.

Francja dokonała w latach 50.-60. XIX wieku podboju południowej części Wietnamu, tzw. Kochinchiny, oraz rozciągnęła protektorat nad Kambodżą. W tym samym okresie (1854-1865) Francuzi opanowali Senegal, zaś w Egipcie (nominalnie podległym Turcji) zbudowali do roku 1869 Kanał Sueski, mający kluczowe znaczenie dla handlu światowego.

W drugiej połowie XIX na arenę ekspansji kolonialnej wkroczyły Stany Zjednoczone. W latach 1853-1854 amerykańska flota wymusiła na Japonii zerwanie z polityką izolacjonizmu i otwarcie na handel z mocarstwami europejskimi. W założeniu, wobec Japonii miała być zastosowana analogiczna polityka uzależnienia jak wobec Chin.

Imperializm europejski

W latach 70. XIX wieku ekspansja kolonialna państw europejskich weszła w nową fazę, określaną jako era imperializmu. Ekspansja kolonialna państw europejskich miała w tym okresie cztery główne przyczyny. Były to:

- wzrost zapotrzebowania na surowce,

- szukanie rynków zbytu,

- tzw. wywóz kapitałów, czyli inwestowanie w krajach zacofanych, w celu szybkiego zdobycia zysków,

- dążenie do zdobywania punktów o dogodnym położeniu strategicznym.

W krajach europejskich szeroko rozwijano propagandę imperializmu. Ekspansja kolonialna miała służyć rozwiązaniu problemów społecznych w metropolii. Często podnoszono też obłudny argument o "szerzeniu cywilizacji" wśród "niższych ras".

Zobacz więcej na temat:

Skomentuj:
Zaloguj się

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX

Polecamy