Znajdź kurs, studia, szkolenie

Rewolucja przemysłowa XVIII-XIX wieku

Bogusz Szymański
07.04.2009 , aktualizacja: 07.04.2009 15:29
A A A Drukuj
Geneza rewolucji przemysłowej

Wiek XVIII określa się jako "wiek Oświecenia". W Europie doszło wówczas do głębokich przemian gospodarczych, społecznych i kulturowych. Dokonano olbrzymiego postępu w dziedzinie nauki i techniki, a także edukacji. Nastąpił też rozwój demograficzny - liczba ludności Europy w tym stuleciu wzrosła o ponad połowę.

W okresie tym nasilił się też proces urbanizacji, tzn. rozwoju miast. Było to, w znacznej mierze, związane z rozwojem przemysłu. Początkowo był on oparty o produkcję manufakturową i rzemieślniczą, znaną z wieków wcześniejszych. Charakteryzowała się ona niską wydajnością wynikającą z zastosowania pracy ręcznej, oraz wysokimi kosztami.

Dokonujący się w drugiej połowie XVIII i pierwszej połowie XIX wieku rozwój nauki i techniki, oraz związane z tym przemiany gospodarcze, określa się jako rewolucja przemysłowa. Proces ten zapoczątkowany został w drugiej połowie XVIII wieku w Wielkiej Brytanii, przodującej wówczas w rozwoju technicznym. W efekcie rewolucji przemysłowej Wielka Brytania stała się główną światową potęgą gospodarczą.

Rewolucja przemysłowa w Wielkiej Brytanii

W XVIII wieku w Wielkiej Brytanii nastąpił gwałtowny wzrost produkcji rolnej. Przemiany w rolnictwie, potocznie określane jako "grodzenia", spowodowały rozpowszechnienie nowych metod produkcji rolnej (nawożenie, płodozmian). Jednocześnie następowało zwiększenie produktywności, przy zmniejszonym zapotrzebowaniu na siłę roboczą. Powstały nadmiar rąk do pracy stwarzał sprzyjające warunki do przekształceń społecznych. Z kolei ekspansja kolonialna, rozwój rynków finansowych i akumulacja kapitałów skłaniała warstwy posiadające do inwestowania w nowe gałęzie wytwórczości.

Rewolucja przemysłowa rozpoczęła się w Wielkiej Brytanii od przemysłu włókienniczego. Ręczne przędzenie i tkanie nie było w stanie zaspokoić potrzeb rynku. W rezultacie, intensywnie szukano sposobów zwiększenia produkcji tekstyliów.

Przełomowym wynalazkiem była maszyna przędzalnicza, tzw. Spinning Jenny, skonstruowana w roku 1764 przez Jamesa Hargreavesa. Maszyna ta została udoskonalona w 1767 roku przez Richarda Arkwrighta, który zastosował do jej napędu koło wodne. Dalszy rozwój przemysłu włókienniczego nastąpił po opatentowaniu w roku 1786 przez Edmunda Cartwrighta mechanicznego krosna.

Prawdopodobnie najważniejszym wynalazkiem epoki rewolucji przemysłowej było skonstruowanie w roku 1763 przez Jamesa Watta silnika parowego. Nowy rodzaj napędu znalazł szerokie zastosowanie w przemyśle, jako napęd różnych maszyn i urządzeń, oraz w komunikacji.

Równolegle następował rozwój górnictwa i metalurgii. Wnikało to z rozpowszechnienia (wynalezionego w 1735 roku) zastosowania koksu przy wytopie żelaza. Zwiększyło to wydajność produkcji w przemyśle metalurgicznym oraz zapotrzebowanie na węgiel kamienny, wykorzystywany zarówno w metalurgii jak i do napędu maszyn parowych. Dokonany postęp umożliwił zbudowanie w roku 1779 pierwszego mostu z żeliwa.

W 1802 roku mieszkający w Anglii Amerykanin Robert Fulton zbudował pierwszy statek parowy, a w roku 1804 Richard Trevithick zbudował pierwowzór lokomotywy. W 1825 roku George Stephenson skonstruował praktyczną lokomotywę parową, a trzy lata później uruchomił pierwszą linię kolejową.

Również w innych gałęziach przemysłu nastąpił szybki rozwój. W roku 1777 Samuel Miller skonstruował piłę taśmową a w 1824 Joseph Aspdin opracował formułę cementu. Rewolucja przemysłowa wywarła też wpływ na rolnictwo Wielkiej Brytanii. Z jednej strony, w jej wyniku nastąpił olbrzymi przepływ zatrudnionych z rolnictwa do przemysłu. Z drugiej zaś, w rolnictwie zaczęto stosować elementy mechanizacji (1786 - młockarnia mechaniczna).

Postęp dokonany w wyniku rewolucji przemysłowej umożliwił w XVIII wieku potrojenie produkcji przemysłowej w Wielkiej Brytanii. Dzięki temu prześcignęła ona dotychczasową główną potęgę przemysłową - Holandię i wysunęła się zdecydowanie na czoło światowych potęg gospodarczych.

Rewolucja przemysłowa w Europie kontynentalnej

Francja była drugą potęgą ekonomiczną epoki rewolucji przemysłowej. Głębokie zawirowania społeczno-polityczne, takie jak rewolucja francuska (1789) czy wojny napoleońskie (1799-1815), spowodowały, że do roku 1830 przemysł francuski rozwijał się dość powoli.

Dopiero po tej dacie zanotowano gwałtowny wzrost liczby maszyn parowych, wielkich pieców, oraz rozpowszechnienie produkcji maszynowej w niektórych gałęziach przemysłu tekstylnego. Również rozwój kolei we Francji był znacznie wolniejszy niż w Wielkiej Brytanii.

Rewolucja przemysłowa wywarła głębokie przemiany także w Belgii, która w niektórych gałęziach przemysłu wyprzedzała nawet Francję. Również w krajach niemieckich nastąpił znaczny rozwój przemysłu, jednak był on terytorialnie nierównomierny. Było to spowodowane rozbicie politycznym Niemiec i zróżnicowaniem warunków społeczno-gospodarczych w poszczególnych państwach niemieckich. Najszybciej rozwijał się rejon Nadrenii i Westfalii, najwolniej zaś obszary na wschód od Łaby. Pomimo trudności, produkcja żelaza w Niemczech wzrosła w drugim ćwierćwieczu XIX wieku pięciokrotnie, a wydobycie węgla trzykrotnie.

Przemiany wynikające z rewolucji przemysłowej najwolniej zachodziły w krajach południowej i wschodniej Europy. Było to spowodowane ogólnym ubóstwem tych krajów oraz ich zacofaną strukturą społeczną. Zwłaszcza w Europie Wschodniej, gdzie powszechne było poddaństwo chłopów. Ograniczało to przepływ ludności ze wsi do miast, do pracy w przemyśle.

Następstwa rewolucji przemysłowej

Rewolucja przemysłowa spowodowała wzrost znaczenia burżuazji, wzbogaconej na rozwoju przemysłu i handlu. Dążyła ona do uzyskania większego wpływu na politykę, zdominowaną w większości państw europejskich przez feudalną arystokrację, czerpiącą swe bogactwo z produkcji rolnej.

Zobacz więcej na temat:

Skomentuj:

Zaloguj się

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX

Polecamy