Znajdź kurs, studia, szkolenie

Koronacja cesarska Karola Wielkiego - geneza, przebieg i skutki

Martyna Bandurewicz
15.04.2009 , aktualizacja: 15.04.2009 10:34
A A A Drukuj
Koronacja Karola Wielkiego na cesarza została dokonana przez papieża Leona III 25 grudnia 800 roku.

Podboje Karola Wielkiego

Panowanie Karola Wielkiego, drugiego z kolei władcy z dynastii Karolingów, syna Pepina Krótkiego, było nad wyraz udane. Dzięki zwycięskim wojnom podporządkował sobie większość łacińskiej Europy. Od samego początku swoich rządów walczył z Longobardami w północnych Włoszech, z Sasami między Renem a Łabą i z Arabami w Hiszpanii. Władza Karola Wielkiego rozciągała się nad większością zachodniej części dawnego Imperium Rzymskiego. Wyjątkiem była Brytania i Hiszpania. Pod jego rządami państwo Franków nabrało cech mocarstwa. Nic więc dziwnego, że w otoczeniu króla pojawiły się pomysły odnowienia tytułu cesarskiego. Marzono o cesarstwie uniwersalnym, czyli jednym, obejmującym zarówno Zachód jak i Wschód.

Geneza koronacji Karola Wielkiego

Wtedy powstała myśl by połączyć państwo Karola Wielkiego z Bizancjum. Sytuacja wydawała się sprzyjająca. Konstantynopolem władała wówczas kobieta - cesarzowa Irena. W przekonaniu władcy państwa Franków oznaczało to, że tron cesarstwa wschodniego jest wakujący. Karol Wielki, by uzyskać akceptację dla swojego pomysłu na odtworzenie cesarstwa rzymskiego ze strony Bizancjum, gotów był nawet poślubić dzieciobójczynię Irenę.

W papieskim Rzymie powstała jednak inna koncepcja. Chciano wskrzesić jedynie dawne cesarstwo rzymskie na Zachodzie. Było to bardziej w interesie papiestwa. Państwo Karola Wielkiego obejmowało większość terytorium chrześcijaństwa zachodniego, któremu przewodził papież. Odrodzone cesarstwo przydałoby blasku Rzymowi. Byłby to ważny argument w rywalizacji z Bizancjum. W bezpośredniej konfrontacji słaby Rzym nie miał bowiem szans z potężnym Konstantynopolem. Papież pamiętał również o tym, że w Bizancjum obowiązywał system polityczny, nazwany cezaropapizmem, w którym monarcha sprawował władzę kościelną i świecką, będąc zwierzchnikiem kościoła stojącym ponad patriarchą. A Rzym starał się unikać, co prawda z różnym skutkiem, takiej wyraźnej zależności od monarchy. Dlatego papiestwo poparło ideę powstania cesarstwa ze stolicą w Rzymie, niezależnego od państwa bizantyjskiego.

Leon III miał również nadzieję, że koronując Karola Wielkiego zyska silnego opiekuna. Papieska interpretacja nakładała na cesarza obowiązek ochrony papieża. Kronikarz papieski pisał, że " wielką miłością darzy on kościół rzymski i jego namiestnika (którego obiecał bronić)"

Przebieg koronacji cesarskiej

Do koronacji doszło na Boże Narodzenie 800 roku. Wówczas to Karol Wielki przybył do Rzymu, aby udzielić wsparcia papieżowi Leonowi III, który znieważony i okaleczony przez wrogów ("oczy mu wykłuto i język ucięto" ) potrzebował pomocy przeciwko nastającym na jego życie rodom rzymskim. 25 grudnia 800 roku na koniec mszy świętej papież Leon III włożył koronę na głowę zaskoczonego, jak pisze jego biograf Einhard, monarchy. Zgromadzeni w Bazylice świętego Piotra wierni przyjęli ten akt przez aklamację.

Nie ma zgody wśród historyków, czy rzeczywiście koronacja była dla Karola Wielkiego zaskoczeniem czy było to starannie wyreżyserowane widowisko. Jak rozumieć słowa Einharda "Z początku tak było mu to przykre, że zapewniał, iż w tym dniu, chociaż to było wielkie święto nie byłby wszedł do kościoła, gdyby wcześniej znał zamiary papieża" ? Czy była to tylko próba podkreślenia skromności Karola Wielkiego, czy rzeczywiście władca mógł być niezadowolony z przebiegu wydarzeń?

Biorąc pod uwagę interesy papiestwa wydaje się prawdopodobne, że była to próba storpedowania idei połączenia państwa Karola Wielkiego z Bizancjum. Koronacja przyszła przedwcześnie, przed zawarciem porozumienia z Cesarstwem Wschodnim i wywołała w Konstantynopolu oburzenie. Mieszkańcy Bizancjum siebie uważali za prawdziwych rzymian a władcę państwa Franków i jego poddanych za barbarzyńców. Tytuł cesarski uznali dopiero po 12 latach po zdobyciu Wenecji przez Franków. Karol Wielki starał się również zabiegami dyplomatycznymi skłonić Bizantyjczyków do złagodzenia ich stanowiska w sprawie koronacji. Znamienny jest fakt, że do końca życia raczej używał tytułu cesarza Franków a nie cesarza rzymskiego.

Karolowi Wielkiemu mogła się również nie podobać sugestia wynikająca z przebiegu koronacji, że władzę nadrzędną w stosunku do cesarza miał papież. Rzeczywistość wyglądała zupełnie inaczej. Przewaga militarna króla Franków nie podlegała dyskusji. Ale dysponentem korony cesarskiej był papież. Dlatego przed śmiercią w 813 roku Karol Wielki, nie licząc się ze zdaniem Rzymu, doprowadził do koronacji swego syna Ludwika, który na rozkaz ojca koronował się sam, pomijając udział papieża. W ten sposób Karol Wielki starał się podważyć zasadę, że koroną cesarską dysponuje papież.

Znaczenie koronacji Karola Wielkiego

W wyniku koronacji Karola Wielkiego doszło do odnowienia Cesarstwa na Zachodzie opartego na kulturze łacińskiej i pogrzebania marzeń o wskrzeszeniu cesarstwa uniwersalnego obejmującego także Wschód oparty na kulturze greckiej. Ugruntowało to ostateczny podział chrześcijańskiego świata na dwie niezależne od siebie ośrodki władzy.

W roku 800 uważano, że odrodzone zostało antyczne cesarstwo. Nawiązanie do antyku potwierdza srebrny denar Karola Wielkiego wybity kilka lat po koronacji. Cesarz na głowie nie ma korony królów frankijskich lecz starożytny wieniec. A podpis pod jego wizerunkiem brzmi : "Karolus Imperator Augustus", co oznacza, że przejął tytulaturę starożytnych cesarzy rzymskich. Ale podstawa terytorialna i ideowa imperium Karola Wielkiego była inna niż Imperium Rzymskiego. Obejmowało ono dawną Galię i część Włoch, ale w jego skład wchodziły także tereny leżące na wschód od Renu zamieszkane przez ludy germańskie. Inny był też cel istnienia cesarstwa: umocnienie chrześcijaństwa. Karol Wielki skupiał pod swoją władzą prawie wszystkie państwa uznające zwierzchność papieża . Cesarz uważany był za władcę całego świata chrześcijańskiego za obrońcę i opiekuna kościoła. Koronacja symbolicznie połączyła elementy rzymskie, chrześcijańskie i barbarzyńskie. Cesarstwo miało jednak bardziej europejski charakter od swojego pierwowzoru. Pozostała po nim idea zjednoczonego świata zachodniego. Dlatego też niektórzy nazywają Karola Wielkiego ojcem Europy.

Koronacja Karola Wielkiego ustanowiła wzór koronacji cesarskiej na kolejne stulecia. Od tej pory każdy kto chciał osiągnąć godność cesarską musiał udać się do Rzymu. Koronacja powiązana była nie tylko z miejscem ale i z osobą papieża. Papiestwo mimo, że aż do XI wieku słabe i zależne od cesarstwa, stało się władzą niezbędną do koronacji, co nadawało mu pozycję polityczną. Umocniony został sakralny charakter tego aktu. Koronacja nabrała znaczenia politycznego, prawnego i religijnego.

Karol Wielki wyzyskał nową godność do wzmocnienia swego autorytetu wewnątrz państwa, zażądał od swych poddanych ponownej przysięgi tym razem na wierność cesarzowi. I mimo, że jego państwo okazało się tworem nietrwałym, w 843 roku na mocy traktatu z Verdun zostało podzielone na trzy części, dla średniowiecznej Europy stał się legendarnym wzorem monarchy. Pamięć o Karolu Wielkim pozwoliła przetrwać idei cesarstwa i tęsknocie za jednością europejską.

Zobacz także

Zobacz więcej na temat:

Skomentuj:
Zaloguj się

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX

Polecamy