Znajdź kurs, studia, szkolenie

Władysław Jagiełło

Aleksandra Hausner
21.04.2009 , aktualizacja: 28.04.2009 17:08
A A A Drukuj
Władysław Jagiełło, wg Jana Matejki

Władysław Jagiełło, wg Jana Matejki (Fot. AGENCJA GAZE)

Jagiełło jako wielki książę litewski

Po śmierci litewskiego księcia Olgierda, na tron wstąpił mianowany przez niego wcześniej syn Jogajła (Jagiełło to spolszczona wersja jego imienia). W chwili objęcia przez niego władzy (1377 rok) Litwa była ogromnym państwem, rozciągającym się na przestrzeni ponad 800 tysięcy kilometrów kwadratowych. i zamieszkałym przez około dwa miliony ludności, głównie prawosławnych Rusinów i pogańskich Litwinów. Spory procent ludności niechrześcijańskiej dawał Krzyżakom, których państwo sąsiadowało z Litwą, preteksty do zbrojnych najazdów uzasadnianych jako "nawracanie niewiernych". Jedynym wyjściem z tej sytuacji wydawało się oficjalne przyjęcie chrześcijaństwa przez cały naród litewski. Plany matrymonialne Jagiełły zakładały ślub z córką Dymitra Dońskiego, księcia moskiewskiego i przyjęcie chrześcijaństwa w obrządku prawosławnym, jednak zostały one zarzucone na rzecz bardziej prestiżowego i korzystniejszego politycznie ślubu z polska królową Jadwigą Andegaweńską.

Unia w Krewie

Jadwiga, córka Ludwika Węgierskiego, została koronowana na króla Polski w roku 1384, dwa lata po śmierci jej ojca. Liczyła wtedy 10 lat i była zaręczona z Wilhelmem Habsburgiem, również małoletnim, kontrakt ten został jednak zerwany za namową polskich możnowładców, postrzegających małżeństwo z Jagiełłą jako bardziej korzystne. Zarówno Polska, jak i Litwa musiały się liczyć z nieustannym zagrożeniem płynącym z państwa krzyżackiego; wstąpienie Jagiełły na tron polski znacznie wzmacniało oba kraje, a planowana chrystianizacja Litwy odbierała Krzyżakom pretekst do ataków na jej tereny.

Zawarta 14 sierpnia 1385 w Krewie polsko - litewska unia personalna przewidywała ślub Jagiełły z królową Jadwigą, objęcie przez niego tronu polskiego, a ponadto chrzest samego Jagiełły i chrystianizację Litwy. Elekcja Jagiełły odbyła się 11 stycznia 1386, 15 lutego miał miejsce jego chrzest (na którym przyjął imię Władysław po swoim ojcu chrzestnym, Władysławie Opolczyku), a trzy dni później ślub z dwunastoletnią Jadwigą. Koronacja odbyła się 4 marca 1386 roku w katedrze na Wawelu.

Państwo polsko - litewskie

Utworzone na mocy unii krewskiej państwo rozciągało się od Wielkopolski na zachodzie, Żmudzi na północy, terenów ruskich ze Smoleńskiem i Kijowem na wschodzie aż po Podole i Hospodarstwo Mołdawskie (lenno Polski) na południu. Polska dążyła do odzyskania Śląska i Pomorza, utraconych za panowania Kazimierza Wielkiego, oraz do odebrania Węgrom Rusi Halickiej. Ten ostatni postulat zrealizowany został już w roku 1387. Pomimo znacznego wzrostu potęgi obu krajów po połączeniu ich unią, leżące na północy państwo krzyżackie nadal stanowiło poważne zagrożenie, tym większe, że Krzyżacy w tej sytuacji dążyli do wzmocnienia sojuszu z Luksemburczykami i nie ustawali w próbach podboju kolejnych ziem polskich i litewskich.

Unia wileńsko - radomska

Po bezpotomnej śmierci królowej Jadwigi (zmarła krótko po urodzeniu dziecka, które również nie przeżyło) w 1399 roku, szlachta polska potwierdziła królewską władzę Jagiełły w Polsce, lecz stosunki z Litwą wymagały nowego zdefiniowania. Na mocy unii wileńsko - radomskiej podpisanej w roku 1401 Jagiełło pozostawał królem Polski i zapewniał litewskim oraz polskim panom prawo wyboru jego następcy, gdyby i on zmarł bezpotomnie. Stryjeczny brat Jagiełły, Witold Kiejstutowicz, otrzymał dożywotni tytuł księcia litewskiego, stając się wasalem Korony, co jednocześnie zapewniało Litwie odrębność państwową w ramach unii.

Wojna z zakonem krzyżackim. Grunwald

Krzyżackie próby zdobycia ziem litewskich i wybuch antykrzyżackiego powstania na Żmudzi oraz najazd Krzyżaków na ziemię dobrzyńską doprowadziły w 1409 roku do wybuchu wojny. Nowy mistrz zakonu, Ulrich von Jungingen, otwarcie dążył do konfliktu zbrojnego.

W tej sytuacji zarówno Władysław Jagiełło, jak i Witold zmobilizowali wojsko polskie i litewsko - ruskie, które połączyły się na Mazowszu latem 1410 roku i zmierzały w kierunku Malborka, siedziby zakonu krzyżackiego. Do spotkania z wojskami krzyżackimi doszło 15 lipca 1410 roku w okolicach wsi Grunwald. Siły krzyżackie liczyły około 30 tysięcy głównie najemnych rycerzy z kilkunastu krajów Europy, świetnie uzbrojonych i wyszkolonych. Zjednoczone armie polsko - litewsko - ruskie, wspierane przez oddziały smoleńskie, czeskie, mołdawskie i tatarskie, miały podobną liczebność, choć ich uzbrojenie było lżejsze. Trwająca cały dzień bitwa zakończyła się zwycięstwem wojsk litewsko - polskich, głównie dzięki skutecznej taktyce zastosowanej przez Jagiełłę. Klęska Krzyżaków stała się początkiem końca świetności ich zakonu i zahamowała ich ekspansję na ziemie Polski i Litwy.

Pomimo niemal trzymiesięcznego oblężenia Malborka (lipiec - wrzesień 1410), wojskom polsko - litewskim nie udało się zdobyć twierdzy, lecz wkrótce potwierdziły swoją militarną przewagę nad zakonem, staczając zwycięskie bitwy pod Koronowem (10 października 1410 roku) i pod Tucholą (3 listopada), co doprowadziło do podpisania w Toruniu 1 listopada 1411 traktatu pokojowego kończącego wojnę.

Kwestia sukcesji

Po śmierci Jadwigi w roku 1399, Władysław Jagiełło ożenił się jeszcze trzykrotnie: z Anną Cylejską w 1407 roku, a po jej śmierci z Elżbietą Granowską. Kiedy trzecia żona również zmarła, poślubił Zofię Holszańską i dopiero ten związek zapewnił siedemdziesięcioletniemu już królowi upragnionych męskich potomków, Władysława i Kazimierza. Ponieważ nowa dynastia nie była dziedziczna, lecz elekcyjna, aby zapewnić koronę jednemu ze swoich synów, Jagiełło wydał kilka przywilejów szlacheckich (czerwiński w roku 1422, jedlneński w 1430) poszerzających prawa szlachty polskiej, by zyskać w ten sposób jej przychylność podczas elekcji.

Podsumowanie

Władysław Jagiełło zasłynął jako zdolny strateg i dyplomata. Jego zasługą było znaczne osłabienie potęgi zakonu krzyżackiego, złagodzenie dążeń separatystycznych Litwy poprzez zrównanie praw szlachty litewskiej i polskiej (unia w Horodle z roku 1413) oraz potwierdzenie potęgi państwa polsko - litewskiego w Europie. Jako zagorzały neofita ufundował liczne kościoły, przeprowadził chrystianizację Litwy, zasłynął tez z niechęci do husytów, z powodu której w 1420 roku odrzucił propozycję zasiadania na tronie czeskim. Pomimo braku wykształcenia, sumiennie zrealizował zapis z testamentu Jadwigi i w 1400 roku odnowił i zreformował Akademię Krakowską, zwaną odtąd Collegium Jagiellonicum.

Zobacz więcej na temat:

Skomentuj:

Zaloguj się

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX

Polecamy