Znajdź kurs, studia, szkolenie

Edward Gierek

Michał Minałto
03.06.2009 , aktualizacja: 19.10.2010 16:18
A A A Drukuj
Edward Gierek - polski polityk i działacz komunistyczny. Wieloletni poseł na sejm, od 1970 do 1980 roku I Sekretarz Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR). Okres jego władzy nazywany jest "dekadą Gierka". Początkowo polityka Edwarda Gierka przyczyniła się do wzrostu inwestycji, konsumpcji i modernizacji kraju. Jednakże wprowadzane przez ekipę Edwarda Gierka zmiany były możliwe głównie dzięki wielkim międzynarodowym pożyczkom. Zadłużenie Polski przyczyniło się w drugiej części dekady do poważnego kryzysu i niepokojów społecznych.

Dojście Edwarda Gierka do władzy

Edward Gierek urodził się w 1913 roku na Zagłębiu, znaczną cześć młodości spędził na emigracji we Francji i w Belgii, gdzie pracował jako robotnik w kopalniach. Nauczył się tam mówić biegle po francusku, co później odróżniało go od innych komunistycznych przywódców, nieznających języków zachodnich. Do Polski wrócił po II Wojnie Światowej. Szybko zrobił karierę w strukturach Polskiej Zjednoczonej Partii Robotniczej (PZPR), w 1957 roku został sekretarzem wojewódzkim na Śląsku, kluczowym regionie dla gospodarki PRL za sprawą przemysłu wydobywczego i ciężkiego.

W drugiej połowie lat sześćdziesiątych XX wieku komunistyczna Polska pogłębiała się w stagnacji gospodarczej i marazmie społecznym. Władysław Gomułka, I Sekretarz PZPR, który doszedł do władzy w 1956 roku z obietnicą zmian, zaostrzał kurs. W 1968 roku wybuchła inicjowana przez władze kampania antysemicka i Wydarzenia Marcowe, interwencja wojsk Układu Warszawskiego w Czechosłowacji, wreszcie, a skutek kryzysu gospodarczego - krwawo stłumione strajki na Wybrzeżu (Wydarzenia Grudniowe). Przez cały ten czas w łonie PZPR trwała walka o władzę pomiędzy frakcjami, ze współudziałem Moskwy. Skompromitowany Władysław Gomułka musiał ustąpić, jego miejsce zajął popularny Edward Gierek. Zmiana była jednak pozorna, ponieważ na drugim planie pozostało wielu dawnych działaczy PZPR, takich jak: Mieczysław Moczar, Stanisław Kociołek, czy późniejszy I Sekretarz PZPR Wojciech Jaruzelski.



Dekada Gierka i propaganda sukcesu

Po okresie kilkuletnich niepokojów społecznych ekipa Edwarda Gierka dążyła do wyciszenia nastrojów. Prowadzono politykę rozwijania gospodarki, wielkich inwestycji i wspierania indywidualnej konsumpcji. Wzrosły pensje i emerytury, budowano wielkie kompleksy przemysłowe. Masowo oddawano do użytku mieszkania. W sklepach pojawiły się dotąd trudno dostępne towary i produkty, także licencjonowane i importowane z zachodu, jak napój Coca Cola. Bardziej dostępne stały się samochody, powszechnie dostępne były wczasy i kolonie dla dzieci. Częściowo otworzono granice umożliwiając Polakom odbywanie turystycznych podróży, głównie po państwach bloku wschodniego. Społeczny optymizm nakręcała tak zwana propaganda sukcesu - prasa, radio i telewizja nieustannie pokazywały sukcesy gospodarcze Polski i wysoki poziom życia w kraju. Edward Gierek ukazywany był jako "dobry gospodarz" chętnie rozmawiający ze zwykłymi ludźmi, nieustannie odwiedzający zakłady pracy.



Choć rozwój materialny Polski w okresie dekady Gierka jest niewątpliwy, wzrost gospodarczy umożliwiający konsumpcję był pozorny i wynikał głównie z gigantycznych pożyczek udzielanych gównie na zachodzie, gdzie Edward Gierek, jako postać wyróżniająca się spośród komunistycznych przywódców (na przykład za sprawą znajomości języków obcych), był względnie lubiany. Nieuchronnie nadciągało bolesne załamanie gospodarki, które miało przynieść kres rządom Edwarda Gierka.

Kryzys i Wydarzenia Czerwcowe

W drugiej połowie lat siedemdziesiątych XX wieku nadal oddawano do użytku zapoczątkowane wcześniej wielkie inwestycje (jak trasa szybkiego ruchu z Warszawy na Śląsk, Centralną Magistralę Kolejową czy warszawski Dworzec Centralny), jednak coraz dotkliwiej dawał się we znaki dług zaciągnięty na arenie międzynarodowej i narastający kryzys gospodarczy. Niezależnie od propagandy sukcesu strajki i niezadowolenie społeczne były obecne przez całą dekadę Gierka. Jednak apogeum niezadowolenia miało miejsce w 1976 roku, kiedy to rząd zdecydował się na drastyczną podwyżkę cen kluczowych artykułów spożywczych. Wybuchły strajki, tak zwane Wydarzenia Czerwcowe - najważniejsze w Radomiu i podwarszawskim Ursusie, krwawo i okrutnie stłumione przez władze. Zapoczątkowało to niezwykłą mobilizację środowisk opozycyjnych i powstanie Komitetu Obrony Robotników (KOR).

Upadek Edwarda Gierka, krytyka i wizerunek dziś

Wraz z kryzysem gospodarczym i postępującym niezadowoleniem społecznym wzrastała także arogancja i megalomania władzy. Ekipa Edwarda Gierka wykonywała coraz więcej symbolicznych gestów w stosunku do Związku Radzieckiego. Gdy pojawił się pomysł ustanowienia instytucji prezydenta PRL, by wzmocnić pozycję Edwarda Gierka na arenie międzynarodowej, do planowanych zmian w konstytucji dopisano "wieczysty sojusz ze Związkiem Radzieckim", wzmocnioną pozycję PZPR i "socjalistyczny charakter polskiej państwowości". Ostatecznie zrezygnowano z instytucji prezydenta, ale pozostałe zmiany do konstytucji wpisano. To wydarzenie oraz częste, pełne poddaństwa gesty w stosunku do władz Związku Radzieckiego, przyczyniły się do mobilizacji opozycji. Po wprowadzeniu zmian w konstytucji Edward Lipiński wraz z grupą opozycjonistów wystosował protest, znany jako list 59 (od pierwotnej liczby sygnatariuszy). Po Wydarzeniach Czerwcowych, zinstytucjonalizowaną i jawną opozycją stał się Komitet Obrony Robotników (KOR). Działalność opozycji ułatwiały przyjęte przez Polskę zobowiązania Konferencji Bezpieczeństwa i Współpracy w Europie (Helsinki, 1975), które potwierdzały obowiązywanie podstawowych praw człowieka we wszystkich państwach kontynentu. Postulaty pełnej suwerenności wzrosły po wizycie papieża Jana Pawła II w Polsce w 1979 roku.

Ostatecznie Edward Gierek musiał ustąpić ze stanowiska I Sekretarza PZPR na skutek strajków podjętych w 1980 roku na Wybrzeżu, które zakończyły się podpisaniem Porozumień Sierpniowych i powstaniem Solidarności. Jego następcą został Stanisław Kania, który funkcję szefa partii komunistycznej pełnił ponad rok, ustępując Wojciechowi Jaruzelskiemu. W okresie stanu wojennego i w latach osiemdziesiątych XX wieku Edwarda Gierka dosięgły represje ze strony jego następców, był internowany, pozbawiony emerytury. Zarzucano mu przyczynienie się do katastrofy gospodarczej Polski. Zmarł w 2001 roku.

Dla wielu Polaków dekada Gierka jest wspomnieniem względnie dostatniej młodości, szybkiego wzrostu poziomu życia i modernizacji kraju, których symbolem stały się samochód "maluch", mieszkanie kwaterunkowe w bloku i wczasy w Bułgarii. Z drugiej strony, pobudzanie niewydolnej komunistycznej gospodarki za pomocą kredytów przyniosło katastrofalne sutki, a wysoki poziom życia okazał się ułudą, o czym bardzo boleśnie przekonali się Polacy w latach osiemdziesiątych. Część kredytów z dekady Gierka pozostaje niespłacona do dziś.

Zobacz także w serwisie XXwiek.pl:

Przemówienie Edwarda Gierka potępiające studenckie wiece podczas wydarzeń Marca '68, 14 marca 1968

Wybór Edwarda Gierka na pierwszego sekretarza PZPR w zapisie Stefana Kisielewskiego, 20 grudnia 1970

Dzień czynu partyjnego, 4 maja 1975

List mieszkanki Lublina w związku z ponownym wyborem Edwarda Gierka na I sekretarza PZPR, 12 grudnia 1975

Strajk robotników w Radomiu 1976 - zdjęcia

Wypowiedź Edwarda Gierka o protestach robotniczych, 26 czerwca 1976

Wpisanie do Konstytucji sformułowania o przewodniej roli Partii, 9 stycznia 1976

Wiec poparcia dla PZPR i Edwarda Gierka, 28 czerwca 1976

Powstanie Komitetu Obrony Robotników, 23 września 1976

Przemówienie Edwarda Gierka na temat strajków, 18 sierpnia 1980

Sierpień '80 - prezentacja

Odwołanie Gierka z funkcji I sekretarza KC, 5 września 1980

Zobacz także

Zobacz więcej na temat:

Skomentuj:
Zaloguj się

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX

Polecamy