Znajdź kurs, studia, szkolenie

Kobiety na dworach Osmanów

Melaike Hüseyin, fragment pochodzi z drugiego tomu ("Osmanowie") kolekcji Dynastie Świata.
03.03.2011 , aktualizacja: 03.03.2011 10:58
A A A
Roksolana i sułtan, Anton Hickel, 1780 r., Mittelrheinisches Landesmuseum, Mainz, Niemcy

Roksolana i sułtan, Anton Hickel, 1780 r., Mittelrheinisches Landesmuseum, Mainz, Niemcy (źródło: Wikicommons)

Od początku dziejów ludów tureckich kobiety tradycyjnie odgrywały znaczącą rolę w życiu dworu. Żona kagana była zawsze traktowana jako jego najbliższy przyjaciel, zabiegano o jej względy i liczono się z jej zdaniem. Z drugiej strony istniał też przecież harem...
Whierarchii nadwornej Osmanów kobiety dzieliły się m.in. na matki sułtanów (valide sultan), kobiety, które urodziły władcom synów (haseki) oraz sułtańskie nałożnice (ikbal ). Matka sułtana zajmowała niezwykle ważną pozycję, w praktyce była drugą osobą po samym władcy, ale od XVI wieku obserwujemy sytuację, kiedy również haseki i ikbal - zwłaszcza taka, która urodziła syna sułtańskiego - mogła stać się najpotężniejszą kobietą w państwie.

Przez długie lata utrzymywało się przekonanie, że bodaj najsłynniejsza kobieta na dworze osmańskim, Hürrem (1505-1561), znana też jako Roksolana, była Rosjanką lub Ukrainką. Według najnowszych badań Leslie Pierce była to Polka Aleksandra Lisowska, porwana przez Tatarów w Rogatinie nad Dniestrem. Trafi ła do haremu w Stambule jako kilkunastoletnia dziewczyna. Tam otrzymała imię Hürrem, co znaczy dosłownie "pełna radości". Została pierwszą w dziejach Osmanów nałożnicą, którą sułtan poślubił, nie licząc się z tradycją. To odmieniło rutynę życia kobiet w haremie.

Historycy zgodnie twierdzą, że Hürrem była kobietą raczej mądrą i urokliwą niż klasycznie piękną. Potrafi ła umocnić swoją pozycję na dworze dalekosiężnymi intrygami. Jednocześnie zauroczyła sułtana swoją kobiecością, uwagą, którą mu poświęcała, licznymi listami, które do niego pisała w czasie jego wypraw wojskowych. W jednym z nich wyznała: Gdyby woda wszystkich mórz została atramentem, a wszystkie drzewa świata przerobiono na pióra, i tak nie starczyłoby tego, aby opisać moją tęsknotę za Tobą, mój władco...

Kiedy jednak Sulejman I Wspaniały zezwolił na nadmierne umocnienie się pozycji swojej ukochanej niewolnicy Hürrem oraz swojego nedima Ibrahima Paszy, ci, kierowani ambicjami, zaczęli tworzyć własne strefy wpływów, nie stroniąc przy tym od skomplikowanych intryg. Ostatecznie nedim Ibrahim Pasza został stracony z rozkazu sułtana, natomiast Hürrem, działając przede wszystkim z myślą o korzyści własnych czterech synów, przyczyniła się do stracenia starszego syna sułtana Sulejmana i nałożnicy Mahidevran - księcia Mustafy.

Dowiedz się więcej na temat kolekcji "Dynastie Świata"



Panowanie kobiet

Inną kobietą o silnej osobowości na dworze sułtańskim była żona Selima II, synowa Hürrem, Nurbanu (1525-1583). Według niektórych historyków była Żydówką, według innych - Włoszką. Sułtan Selim II nie interesował się zanadto sprawami państwowymi, chętniej za to oddając się uciechom. Nurbanu tymczasem rzuciła się w wir intryg, rozpoczynając na dworze Osmanów okres nazywany panowaniem kobiet.

Wpływową postacią tego okresu była żona Murada III, Safi je (1550-1605), właściwie Sofi a Bafo, Wenecjanka. Safi je została matką syna sułtana i rywalizowała z teściową, Nurbanu. Okres rządów Safi je jest owiany wieloma tajemnicami, ale wiadomo, że nie stroniła od przekupstwa, a wielu mężów stanu z jej polecenia zostało zgładzonych, w tym jej własny wnuk, książę Mahmud, wezyr Sokullu Mehmed Pasza i 19 książąt. Za jej rządów powołano aż 11 kolejnych wezyrów, przyczyniło się to do destabilizacji wewnętrznej kraju.

Kobietą, która w równie wielkim stopniu przyczyniła się do zachwiania równowagi wewnętrznej imperium, była Greczynka Anastazja (1590-1651), nazywana również Mahpejker lub Kösem. Należała w swojej epoce do najbardziej wpływowych osób w imperium. Dwa razy została regentką - najpierw swojego syna, później wnuka. Działając na korzyść syna o słabym zdrowiu,

doprowadziła do buntu janczarów, w wyniku tego Osman II został zamordowany w wieku 19 lat, a jej syn Ibrahim I został sułtanem - szybko zresztą znienawidzonym przez poddanych i pozbawionym życia. Jej rządy były czasem chaosu i spustoszenia skarbu państwa tureckiego. Kösem została pozbawiona życia na rozkaz własnej synowej Turhan Sultan. Wydarzenia z okresu panowania kobiet spowodowały niechęć wielu przedstawicielek płci pięknej do angażowania się w sprawy państwowe.

Wybieramy króla Polski! Przeprowadź kampanię "wyborczą" na rzecz swojego faworyta i wygraj tomy kolekcji "Dynastie Świata".



Harem Osmanów

Arabskie słowo harem oznacza "to, co zabronione". Jest to część domu, do której nie miał wstępu nikt obcy, a mężczyźni umieszczali w niej to, co uważali za najbardziej osobiste. Przez cały okres istnienia harem Osmanów, całkowicie zamknięty dla osób z zewnątrz, stanowił temat różnych domysłów i plotek. Prawda znana dzięki dokumentom historycznym różni się od owoców wyobraźni podróżników, ambasadorów lub historyków spoza dynastii.

Istnieje przekonanie, że harem jest miejscem, częścią pałacu sułtana, ale w istocie to także instytucja. Kobietami, które zamieszkiwały harem, były nie tylko żony i nałożnice, ale też matki i córki. Jako instytucja harem zaczął nabierać znaczenia wraz z rządami Mehmeda II Zdobywcy. Wcześniej sułtanowie woleli zawierać związki małżeńskie, kierując się korzyścią polityczną. Brali za żony córki władców sąsiadujących krajów, aby powiększyć terytorium lub umocnić bezpieczeństwo granic. Mehmed II Zdobywca radykalnie zmienił politykę w tym zakresie. Wcześniej sułtan, żeniąc się z córkami władców europejskich, jednocześnie brał na siebie obowiązek wspierania nowych krewnych w różnych sytuacjach losowych. W tym okresie wraz ze zobowiązaniami politycznymi wiązało się to często z kosztownymi prezentami. Po zdobyciu Konstantynopola takie zobowiązanie już nie było korzystne. Powstała idea stworzenia tzw. systemu basenu, czyli uczynienia z haremu miejsca gromadzącego kobiety, spośród których wybierano tę najlepiej nadającą się do wydania na świat potomstwa mogącego objąć tron. Odpowiadając na pytanie, czy harem był więzieniem dla jego mieszkanek, należy przede wszystkim zastanowić się, jak odnajdywały się te kobiety w danej sytuacji - co traciły, a co zyskiwały. Sytuacja polityczna tamtych lat, która dopuszczała handel niewolnikami, jednocześnie dawała im, choć oderwanym od rodzin, możliwość przebywania w pałacu sułtana. Jednocześnie większość dziewczyn trafiała do haremu jako "datek" dla sułtana. Osiągając w haremie wysoką pozycję, dziewczyny faworyzowane przez sułtana prowadziły własną politykę, jednocześnie popierając wybrane grupy społeczne i etniczne.

Harem Osmanów to również szkoła, w której kobiety otrzymywały wielopoziomowe wykształcenie przez osiem lat. Uczennice zdolne, bystre i pracowite zdobywały kolejne szczeble kształcenia. Kobiety były edukowane w zakresie islamu, musiały umieć czytać i pisać, uczono je ładnej retoryki w języku tureckim, godnego zachowywania w pałacu i poza jego murami (choćby na spotkaniach z okazji urodzin, świąt i pogrzebów). Uczyły się też języków perskiego, arabskiego, greckiego, dialektów tureckich, historii, geografi i, matematyki, gry na instrumentach muzycznych, śpiewu i tańca. W XIX wieku zaczęto dodatkowo uczyć je języka francuskiego i gry na pianinie. Te, które miały usługiwać sułtanowi lub stać się jego nałożnicami, otrzymywały wiedzę o pałacowej etykiecie w obecności sułtana. W życiu codziennym mieszkanki haremu zawsze aktywnie udzielały się w działalności charytatywnej.

Co wtorek kolejny tom można kupić w kioskach, salonach Empik, księgarniach, a także w sprzedaży wysyłkowej na www.kulturalnysklep.pl oraz pod numerem infolinii 801 130 000.



Zobacz także
Komentarze (8)
Zaloguj się
  • anna nowak

    Oceniono 21 razy 17

    Na pewno nie była Ukrainką,choć niektórzy by chcieli

  • Agata Jasińska

    0

    Nie tylko kobiety bo i mężniejszy tam byli wolę lekcje angielskiego online z Preply

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX