Renesans

opr. mr
30.06.2008 , aktualizacja: 31.05.2016 12:41
A A A
Renesans (francuskie "renaissance" - odrodzenie) - epoka historyczna i kulturalna w Europie.

Periodyzacja epoki

Początków renesansu (odrodzenia) historycy dopatrują się w XIV wieku we Włoszech, w pozostałej części Europy Północnej w XV-XVI wieku. Początek epoki kojarzony jest z takimi wydarzeniami jak: wynalezienie druku przez Jana Gutenberga ok. 1450 roku, upadek cesarstwa bizantyjskiego - rok 1453, koniec wojny stuletniej w 1453 roku, odkrycie Ameryki przez Krzysztofa Kolumba w 1492 roku. Za koniec epoki najczęściej uznaje się rok 1600. Wymienia się również rok 1517 (wystąpienie Lutra, uchodzące czasem także za datę początkową dla Niemiec), rok 1548 (sobór trydencki), rok 1648 (koniec wojny trzydziestoletniej), a nawet późniejsze.

W Polsce epoka odrodzenia rozpoczęła w drugiej połowie XV wieku, koniec nastąpił na przełomie XVI i XVII wieku.

Przeczytaj biografię Jana Kochanowskiego - jednego z najwybitniejszych twórców renesansu

Charakterystyka renesansu

Na charakter renesansu złożyły się wydarzenia społeczno-polityczne, takie jak: rozpad jednolitej struktury feudalnej, reprezentowanej przez potęgi cesarstwa i papiestwa, jednoczenie się rozbitych państw (Hiszpania, Francja, Polska, Szwajcaria), dążenie do zjednoczenie narodowego (np. Włochy), wzrost znaczenia miast i dojście do głosu nowej warstwy społecznej - mieszczaństwa, wynalezienie ruchomej czcionki drukarskiej w 1450 roku, wielkie odkrycia geograficzne (Ameryka, Indie), rozwój kultur narodowych, wykształcenie się języków, mecenat i reformacja.

Wydarzenia te doprowadziły do zmiany tradycyjnego poglądu człowieka na świat i na jego miejsce w nim. Nastąpiła laicyzacja nauki i obyczajów, wzrost zainteresowania światem ziemskim i naturą ludzką oraz możliwościami poznawczymi i twórczymi człowieka jako świadomego dziedzica dorobku kulturowego przeszłości, a szczególnie tradycji antyku.

Chociaż łacina nadal pozostawała podstawowym językiem w studiach humanistycznych i dyplomacji (wielcy z epoki odrodzenia: Erazm z Rotterdamu, Mikołaj Kopernik i Andrzej Frycz Modrzewski nie napisali ani słowa w języku ojczystym), nastąpił rozwój nowoczesnych języków narodowych.

Humanizm

Wszystko to złożyło się na powstanie nowego prądu umysłowego zwanego humanizmem. Kierował on uwagę na osobę i sprawy człowieka: jego godność, poczucie wolności, wszechstronny rozwój oraz harmonijne współżycie w społeczeństwie. Podkreślał siłę ludzkiego rozumu i możliwości zdobycia szerokiej i gruntownej wiedzy o świecie.

Głównym hasłem humanizmu były słowa antycznego komediopisarza Terencjusza: "Człowiekiem jestem i nic, co ludzkie, nie jest mi obce" (łac. "Homo sum: humani nil a me alienum puto"). Wzorcem dla tego nurtu był antyk.

Reformacja

Kolejnym prądem renesansu były ruchy reformacyjne. Ich początkiem były średniowieczne ruchy społeczno-religijne, przeciwstawiające się zinstytucjonalizowaniu życia religijnego, sztywnemu dogmatyzmowi i feudalnej strukturze Kościoła (husytyzm).

Główne żądania reformatorów dotyczyły: przyjmowania komunii świętej w dwóch postaciach, zniesienia celibatu duchownych i rezygnacji Kościoła z posiadania majątku. Bezpośrednią przyczyną stały się tezy ogłoszone w Wittenberdze w 1517 roku przez Marcina Lutra.

W wyniku reformacji powstały nowe, niezależne od papiestwa, odłamy chrześcijaństwa: luteranizm (1517), anglikanizm (1534), kalwinizm (1536), nowożytny antytrynitaryzm, (1562) husytyzm.

Filozofia i literatura renesansu

Filozofia renesansu oparta była na dorobku starożytnych szkół. Humaniści wzorowali się głównie na platonizmie i arystotelizmie. Najbardziej znani myśliciele odrodzenia to: Erazm z Rotterdamu, Tomasz Morus, Nicolo Machiavelli.

Literatura w epoce odrodzenia było przyswajała antyczne wzorce literackie, wzbogacała kulturę naukową i język. Jej głównymi celami były: refleksja, pouczenie, podzielenie się doświadczeniami i przemyśleniami autora oraz rozrywka. Tematyka utworów dzieliła się na:

•  dworską, np. poezja miłosna, fraszki,

•  polityczno-społeczną, która obejmowała problemy ustroju państwa, aktualne spory polityczne i zajmowała się agitacją

•  oraz wiejską - chwalącą ideał życia wiejskiego i przyrody.

Na dalszy plan zeszła tematyka religijna. Głównymi bohaterami stali się: szlachcic-ziemianin (szczęśliwy, wolny, cnotliwy, majętny, roztropny gospodarz, spokojny, pobożny, odpowiedzialny za kraj ); dworzanin (obyty, mężny, szlachetny wykształcony, znawca muzyki, poezji; silny, zdrowy, lojalny wobec władzy i narodu) oraz błazen/frant (plebejski antybohater, wędrowny głosiciel naturalnej mądrości, prostak z pozoru, drwiący ze szlacheckich ideałów; szpetny, śmieszny, psotny, sprytny, przekorny), taki jak Marchołt, Sowizdrzał, Ezop, Frant, Albertus.

W Europie zachodniej najbardziej znanymi twórcami literatury byli: Dante Alighieri ("Boska Komedia"), Francesco Petrarka ("Sonety do Laury"), Franciszek Rabelais ("Gargantua i Pantagruel"), William Szekspir ("Makbet", "Sen nocy letniej", "Komedia pomyłek", "Poskromienie złośnicy", "Ryszard III", "Romeo i Julia", "Hamlet", "Otello", "Król Lear").

Gatunki literackie

bajka: Biernat z Lublina "Żywot Ezopa Fryga, mędrca obyczajnego i z przypowieściami jego"

fraszka: Mikołaj Rej "Figliki", Jan Kochanowski "Fraszki"

pieśń: Jan Kochanowski "Pieśni"

Sprawdź definicję pieśni

zwierciadło: Mikołaj Rej "Żywot człowiek poczciwego"

mowa: Andrzej Frycz Modrzewski "Łaski, czyli o karze za mężobójstwo"

epitafium (nagrobek): utwory Jana Kochanowskiego

tren (lamentacja, żal): Jan Kochanowski "Treny"

Zapoznaj się z "Trenami" Jana Kochanowskiego

sielanka: Szymon Szymonowic "Żeńcy"

elegia: Klemens Janicki "O samym sobie do potomności"

dramat: Jan Kochanowski "Odprawa posłów greckich"

Przeczytaj o dramacie Jana Kochanowskiego "Odprawa posłów greckich"

satyra: Marcin Bielski "Satyry"

sonet: Francesco Petrarka "Sonety do Laury"

literatura plebejska: "Rozmowy, które miał król Salomon mądry z Marchołtem grubym a sprośnym", albertusy

Skomentuj:
Zaloguj się

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX