Młoda Polska

opr. mr
30.06.2008 , aktualizacja: 31.05.2016 14:30
A A A
Za początek epoki Młoda Polska przyjmuje się rok 1891 (wydanie pierwszego tomu poezji Kazimierza Przerwy-Tetmajera), a za koniec - 1918 (odzyskanie przez Polskę niepodległości).

Nazwa epoki

Słowo "młode"("młoda") w nazwie epoki początkowa pojawił się na zachodzie Europy i określał odpowiednio Młode Niemcy, Młodą Belgię, Młodą Francję czy Młodą Skandynawię. W Polsce nazwa wzięła się od cyklu artykułów Artura Górskiego opublikowanych w 1898 roku w krakowskim czasopiśmie "Życie"pod wspólnym tytułem "Młoda Polska".

Okres ten, zarówno w Polsce jak i w Europie, nazywany był również neoromantyzmem (pisarze i artyści nawiązywali do twórczości wielkich romantyków) oraz modernizmem (określał w literaturze, malarstwie, muzyce, filozofii zespół nowoczesnych charakterystycznych dla tego okresu).

Pojęciami kojarzonymi z Młodą Polską są również:

fin de siecle (francuski) - koniec wieku,

dekadentyzm ("schyłek wieku") - postawa człowieka końca XIX wieku kojarzona z biernością, niemocą, apatią, przeświadczeniem o nieuchronności śmierci, a w związku z tym oznaczająca rezygnację z jakiejkolwiek aktywności,

Przeczytaj więcej o dekadentyzmie

impresjonizm ("impression"- franc. przelotne wrażenie) - nazwa ta wzięła się od obrazu Moneta "Wschód słońca. Impresja"i oznaczała odtwarzanie świata, ukazujące jego nieustającą zmienność,

Przeczytaj więcej o impresjonizmie

symbolizm - kierunek ten powstał we Francji, jego prekursorem był Charles Baudelaire ("Kwiaty zła"), a głównym przedstawicielem Artur Rimbaud; symbol posiada dwa znaczenia: realne-rzeczywiste i ukryte (skojarzeniowe),

Zobacz, w których lekturach można znaleźć symbolizm

ekspresjonizm ("expression"- franc. gwałtowne wyrażanie emocji, "krzyk duszy") - kierunek ten, przeciwstawiając się naturalizmowi i impresjonizmowi, dążył do wyrażenia w sposób spotęgowany i dramatyczny wewnętrznych przeżyć twórcy, secesja - nurt w sztuce, u którego podstaw legło przekonanie, że wszystko może być dziełem sztuki; wyznacznikiem tego kierunku była falista, asymetryczna linia,

"sztuka dla sztuki"- przekonanie pisarzy, że żadna sztuka, w tym literatura, nie może pełnić funkcji służebnych, powinna być sztuką samą w sobie, wartością samą w sobie, powinna być oryginalna i wymyślna, pełna symboli, które odczyta bez trudu inteligentny człowiek.

Filozofowie epoki

Artur Schopenhauer ("Świat jako wola i wyobrażenie") - głosił pogląd, że istotą ludzkiej egzystencji jest bezrozumny popęd, który uniemożliwia ludziom całkowicie wolne działanie. Pogoń człowieka za szczęściem przesiąknięta jest cierpieniem z powodu niezaspokojenia ambicji i pragnień, ponieważ życie jest za krótkie, by mógł on cokolwiek osiągnąć w pełni. Goniąc za mrzonkami, ułudą, wie, iż ta gonitwa za pokusami świata i tak zakończy się śmiercią. Według Schopenhauera wszelkie religie, filozofie są ucieczką od rzeczywistości. Proponował ludziom umiarkowaną rezygnację z wszelkich żądz i wyzbycie się pragnień, a także ucieczkę w stan nirwany - pół-istnienia, pół-snu.

Filozofia ta stała się jednym ze źródeł młodopolskiego kultu artysty i buntu przeciwko mieszczańskiemu światu. Dramatyczna sytuacja artysty, jego nieprzystosowanie do życia wśród przyziemnych wartości, poczucie silnego konfliktu z otoczeniem było jedną z cech charakteryzujących postawy dekadenckie .

Friedrich Nietzsche ("Tako rzecze Zaratustra"; "Poza dobrem i złem") - był przedstawicielem immoralizmu. Przeciwstawiał się słabości dekadenckiej postawy, drwił z takich haseł, jak: równość, wolność, sprawiedliwość czy litość i filantropia. Według niego tylko wolność absolutna, w tym odrzucenie ograniczeń moralnych, mogło zapewnić człowiekowi szczęście. Wyznawał kult człowieka silnego, walczącego z przeciwnościami losu. Stworzył teorię nadczłowieka i wyodrębnił "rasę panów", dopuszczając formę zależności między ludźmi. Zgodnie z nią słabi muszą zależeć od silnych, a silni, nieograniczeni żadnymi normami etycznymi, mają prawo działać "poza dobrem i złem". Nietsche dokonał przewartościowania systemów etycznych i losy słabych ludzi oraz świata pozostawił w rękach "nadludzi", którzy niczym nieograniczeni - ani etyką, ani prawem, mogli czynić wszystko, by udowodnić, że człowiek jest z natury silny i może osiągnąć to, o czym zamarzy, może panować nad innymi z racji swej siły.

Zobacz, w których lekturach znajdziesz poglądy Nietzschego

Henryk Bergson ("Ewolucja twórcza") - uważał, że świat , który jest materialny, można poznać tylko z a pomocą intuicji. Odrzucał empiryzm i racjonalizm. Twierdził, że świat i przyroda są w nieustannym ruchu i rozwijają się dzięki siłom wewnętrznym, pędowi życiowemu ("elan vital"). Według niego człowiek, który nie ma własnego zdania, ale opiera się na opinii ogółu i poddaje się konwencjom, jest niewolnikiem środowiska i reguł w nim panujących. Jego filozofia to filozofia życia pełnego przy zachowaniu własnej tożsamości i wolności oraz poznawania intuicyjnego, jak również życiowej aktywności, która pozwala osiągnąć niemożliwe.

Literatura Młodej Polski

Literatura okresu Młodej Polski była wewnętrznie zróżnicowana, łączyła w sobie elementy symbolizmu, impresjonizmu i ekspresjonizmu. Wiele artystów uznawało "sztukę dla sztuki", w której dominował czysty estetyzm bez uwikłań etycznych czy społecznych. W początkowym okresie była bardzo pesymistyczna, z czasem stawała się aktywistyczna.

Typowymi bohaterami byli głównie:

•  artysta-cygan, bezwzględnie samotny, wywyższający się ponad mieszczaństwo, którym gardził, podkreślający skandalizującym stylem życia i strojem swoją odrębność, poszukujący sensu życia i trwałych wartości;

•  femme fatale (kobieta fatalna), tajemnicza, niszczycielska kobieta-demon

•  oraz społecznik walczący z krzywdą nawet kosztem własnego szczęścia, odpowiedzialny, etyczny i konsekwentny.

Tematyka podejmowana przez pisarzy również była zróżnicowana - od dekadenckiej, poprzez psychologiczno-obyczajową, erotyczną (miłość często łączono ze śmiercią, np. poezja Kazimierza Przerwy-Tetmajera), ludową (opracowania baśni ludowych Bolesława Leśmiana, opowieści tatrzańskie Kazimierza Przerwy-Tetmajera), społeczną (potępienie mieszczańskiej moralności w twórczości Gabrieli Zapolskiej) i narodową (na ogół sceptyczne spojrzenie na polski charakter narodowy, daremność pustych gestów i zrywów).

Najważniejsze gatunki literackie

hymn : "Hymny" Jana Kasprowicza liryka impresjonistyczna: "Melodia mgieł nocnych" Kazimierza Przerwy-Tetmajera powieść konfesyjna : "Dzieci szatana Stanisława" Przybyszewskiego dramat obyczajowo-psychologiczny, naturalistyczny: "Moralność pani Dulskiej" Gabrieli Zapolskiej, dramat historyczny: "Warszawianka", "Noc listopadowa " Stanisława Wyspiańskiego

Zobacz, dlaczego "Wesele" Stanisława Wyspiańskiego jest nazywane dramatem modernistycznym

Przeczytaj, dlaczego "Moralność pani Dulskiej" jest dramatem naturalistycznym

dramat symboliczny: "Wesele"Stanisława Wyspiańskiego opowiadanie: "Rozdzióbią nas kruki, wrony..." Stefana Żeromskiego powieść : "Syzyfowe prace ", "Ludzie bezdomni" Stefana Żeromskiego, "Chłopi" Władysława Reymonta

Bibliografia

Jan Tomkowski, "Młoda Polska", Warszawa 2001

Artur Hutnikiewicz, "Młoda Polska", Warszawa 1997

Kazimierz Wyka, "Modernizm polski", Kraków 1987 "Język polski. Encyklopedia w tabelach", praca zbiorowa pod redakcją Witolda Mizerskiego, Wydawnictwo Adamantan, Warszawa 2000

Skomentuj:
Zaloguj się

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX