Znajdź kurs, studia, szkolenie

Motyw samotności

Opracowała: Joanna Spychała
24.04.2008 , aktualizacja: 24.04.2008 15:22
A A A Drukuj
Choć samotność jest częścią ludzkiej egzystencji od czasów najdawniejszych, szczególne zainteresowanie twórców wzbudziła dopiero w czasach romantyzmu, gdy nacisk położony został na indywidualizm bohatera, często spotykającego się z niezrozumieniem czy brakiem akceptacji ze strony otoczenia.

Tytułowy bohater „Cierpień młodego Wertera" Goethego - ważnej lektury i źródła inspiracji dla polskich twórców okresu romantyzmu - z powodu niezrozumienia przez otoczenie odsuwa się od ludzi. Ma poczucie izolacji, jest osamotniony duchowo - nikt nie może pomóc mu w trudnych chwilach.

Samotność wybierają bohaterowie największych polskich dzieł romantycznych. Na samotne życie skazuje się Konrad Wallenrod, chcąc wypełnić swą misję. Indywidualistą i samotnikiem jest główny bohater „Dziadów cz. III" - Konrad, który czuje i widzi więcej niż inni ludzie i samotnie buntuje się przeciwko Bogu. Samotne bohaterstwo wybiera Kordian z utworu Juliusza Słowackiego o tym samym tytule - w pojedynkę podróżuje po Europie i wreszcie sam, bez wsparcia, kontynuuje walkę.

Także jednak w późniejszej literaturze samotność jest często wybieranym przez pisarzy tematem. W opowiadaniu „Doktor Piotr" Stefan Żeromski przedstawia samotność Dominika Cedzyny, który rozstał się na osiem lat z synem, wyjeżdżającym na studia do Szwajcarii. Dominik czuje się opuszczony, brakuje mu kontaktu z Piotrem. Zbyt długo trwająca samotność przytłacza go coraz bardziej. Ojciec cieszy się z powrotu syna i nie rozumie jego nagłej decyzji o wyjeździe do Anglii. Bohaterów łączy głębokie uczucie, tęsknią za sobą, ale nie mogą razem ze sobą być.

Na samotność decyduje się Tomasz Judym, bohater innego utworu Żeromskiego - „Ludzi bezdomnych". Dokonując życiowego wyboru, opowiada się po stronie wartości społecznych. Uznaje, że tylko w samotności będzie mógł całkowicie poświęcić się swojej misji - służbie najbiedniejszym. Tylko tak będzie mógł spłacić swój „przeklęty” dług. Judym żywi najgłębsze przekonanie, że jest to jego obowiązek; pozostaje wierny swoim wartościom.

Samotny jest Santiago z opowiadania Ernesta Hemingwaya „Stary człowiek i morze". Stary rybak po raz kolejny postanawia wypłynąć na morze. Jego rozmyślania w czasie samotnego pobytu bez możliwości rozmów z drugim człowiekiem doprowadzają go do stwierdzenia, że nikt na starość nie powinien być sam. Santiago to człowiek silnego charakteru - prowadzi walkę na śmierć i życie, by udowodnić sobie i innym, że potrafi czegoś dokonać. Walczy do końca, mimo że zdaje sobie sprawę z tego, że tę walkę przegra.

Samotność człowieka w świecie jest ważnym tematem w literaturze współczesnej. Przeciwieństwem podejmującego walkę Santiago jest bohater „Kartoteki" Tadeusza Różewicza: bierny, wycofany z życia, bezczynny - nawet nie wychodzi z łóżka. Jako człowiek współczesny utracił wpływ na bieg zdarzeń, przestał kształtować swój świat. Zdominowany jest przez wspomnienia z wojny, poczucie winy oraz paraliżującą bierność. Odrzuca realność, ludzi, zamyka się w swoich przemyśleniach i przeszłości, jest wyobcowany z otaczającego go świata. Stracił zapał do życia, jest nim rozczarowany. Pobawiony jest wiary, ideałów, wartości, pragnień. Nie jest z siebie zadowolony i nie wie, co mógłby jeszcze zrobić. Zagubienie, samotność, wyobcowanie, bezsens egzystencji Bohatera uwidocznione są szczególnie we fragmencie: „Gdzie ty właściwie idziesz? Gdzie? Do tej idiotki? Do szpitala, do ludzkości, do lodówki, do wódeczki, do udka, do nóżki dwudziestoletniej, do cycuszka ”

Skomentuj:
Zaloguj się

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX