Znajdź kurs, studia, szkolenie

Mitologia - pojęcia związane z mitami

Autor: Jan Parandowski / Opracowała: Jolanta Wakulińska
19.08.2008 , aktualizacja: 19.08.2008 15:57
A A A Drukuj
Mitologia

Zbiór mitów, czyli opowieści Greków (potem także Rzymian) wyrażających wierzenia tej społeczności, wyjaśniających powstanie świata (mity kosmogoniczne), opowiadających o bogach (mity teogoniczne), o człowieku (mity antropogeniczne) i opisujących dzieje rodów (mity genealogiczne).

Mit

To opowieść o bogach, stworzeniu świata i człowieka, o dziejach rodów, o ludzkich uczuciach. Opowieść niezwykła, bo wyraża wierzenia danej społeczności, jest własnością wszystkich jej członków, obrazuje odwieczne emocje i postawy człowieka.

Mity nie są to zwykłymi podaniami, legendami czy baśniami. Tkwiły głęboko w świadomości społeczeństwa, objaśniały świat. Mity funkcjonują jakby poza czasem, są ahistoryczne, nie można ich przypisać do określonej epoki. Z reguły mają charakter poetyczny, są pełne dramatycznych napięć, personifikują przedstawiony świat. Dziś nie są dla nas wykładnią wiary ani wiedzy o powstaniu świata, ale:

•  obrazują światopogląd i system wartości ludzi antyku;

•  prezentują wzorce postaw i mądrości ponadczasowe;

•  poruszają problematykę uniwersalną - dotyczącą człowieka wtedy i dziś;

•  są budulcem lub motywem wielu dzieł literatury i sztuki.

Z reguły mity mają podwójne znaczenie:

•  Dosłowne - opowiadają jakąś niezwykłą historię, przygody bohaterów.

•  Symboliczne - mitologiczne postaci oznaczają ważne, ogólne cechy ludzi, bohaterów.

Można wyróżnić kilka rodzajów mitów, między innymi opowiadające o narodzinach bogów, związkach między nimi (teogoniczne), przedstawiające narodziny świata i wyobrażenia o jego ładzie (kosmogoniczne), objaśniające zachowania charakter ludzi i ich związki z bogami (antropogeniczne). Mity pozwalały wyjaśniać rzeczywistość, łączyły społeczności, stanowiły podstawę wierzeń religijnych.

Fatum

To los, przeznaczenie, nieodwołalna konieczność. To, co zostało powiedziane przez bogów, przepowiedziane przez wyrocznię, musi spotkać człowieka, nie ma od tego ucieczki. Jest to z reguły zapowiedź nieszczęścia. Przykładem są dzieje rodu Labdakidów - od Lajosa po Antygonę.

Sacrum (łac.)

W znaczeniu pierwotnym przestrzeń święta, boska, w odróżnieniu od profanum, jak nazywano przestrzeń znajdującą się poza sacrum. Współcześnie pojęcie sacrum odnoszone jest do rzeczy świętych, w przeciwieństwie do rzeczy świeckich określanych jako profanum.

Archetyp (gr. archetypon - pierwowzór)

Pojęcie psychologiczne; prastary wzorzec utrwalony w ludzkiej psychice, określający wyobrażenia o świecie, przeżycia, zachowania; pewne uniwersalne sposoby myślenia, odczuwania, uniwersalne właściwości umysłu i wyobrażenia, które przejawiają się w tworzonych przez ludzi podobnych mitycznych ideach. Określają one zachowanie człowieka w typowych sytuacjach, pojawiają się w literaturze najczęściej jako symbole, personifikacje. Na przykład Ikar to personifikacja oznaczająca dążność do przekraczania własnych ograniczeń.

Topos

Słowo wywodzi się z języka greckiego (topos koinós - miejsce wspólne). Tak określano w antyku stałe elementy wypowiedzi, które wykorzystywano na przykład jako początek lub zakończenie wygłaszanej mowy.

Współcześnie pojęcie topos to motywy i tematy, które powtarzają się w różnych tekstach kultury (np. Arkadia). Często nazywa się toposy motywami wędrownymi, świadczą one o istnieniu prawzorców ludzkiego myślenia, które kształtuje wyobrażenie świata.

Topika

Zbiór stałych obrazów i motywów

Politeizm

Wielobóstwo; wiara w wielu bogów

Zobacz także
Skomentuj:
Zaloguj się

Aby ocenić zaloguj się lub zarejestrujX