DZIAŁ: JĘZYK
Interpetacja ucznia zawierająca sformułowanie problemu badawczego:
Rola języka łacińskiego w przekazach staropolskich. Język elitarny czy sztuka makaronizowania?
Tytuł prezentacji:
• określa przedmiot badań i zakres rozważań hipotetycznych: wpływ języka łacińskiego na formę i treść przekazów staropolskich poprzez ich elitaryzację i makaronizację
• formułuje pytanie o charakterze podwójnej sugestii oceny roli łaciny w kulturze staropolskiej
Przygotowałeś scenariusz prezentacji zawierający plan wystąpienia, bibliografię i spis materiałów pomocniczych, które umieścisz przed sobą na stole dzielącym cię od Komisji Egzaminacyjnej:
Fragment utworu Jana Chryzostoma Paska, pt. "Pamiętniki", zapisany wyraźną i dużą czcionką wyróżnioną kolorystycznie w celu lokalizacji omawianych konstrukcji zdaniowych i wydrukowany w kilku egzemplarzach w formacie A4. Rozdaj go członkom komisji, począwszy od osoby przewodniczącej; przygotuj kilka wydruków, w tym jeden dla siebie.
Zbiór oddzielnie ponumerowanych fiszek, na których zapisałeś i sklasyfikowałeś omawiane zapożyczenia łacińskie - ułóż fiszki w kolejności, tak aby swobodnie sięgać do nich podczas kolejnych etapów wystąpienia
PREZENTACJA
PERSONALIZACJA:
Szanowna Komisjo,
PRZEDSTAWIENIE PROBLEMU, SUGESTIA TEZY:
W swoim wystąpieniu chciałabym omówić funkcję i zasięg kultury łacińsko-języcznej w obszarze tekstów staropolskich. Tytuł mojego wystąpienia brzmi: Rola języka łacińskiego w przekazach staropolskich. Język elitarny czy sztuka makaronizowania?
WSTĘP:
Pozwolę sobie zacząć od stwierdzenia, iż kultura łacińska odegrała istotne znaczenie w ukształtowaniu polskiej wspólnoty komunikatywnej. Analiza dziejów kontaktów polszczyzny z innymi językami wskazuje, iż wpływy łaciny na język polski obejmują najdłuższy odcinek czasu: od X do XX w. W tym okresie łacina stanowiła język elity intelektualnej. Posługiwanie się łaciną nobilitowało intelektualnie wyższe warstwy społeczne. Na przestrzeni jedenastu stuleci zmieniał się jednak charakter owego elitaryzmu łaciny, a także jej zakres komunikacyjny.
WPROWADZENIE CHRONOLOGICZNE / ROZWINIĘCIE PERSPEKTYWY HISTORYCZNEJ:
W okresie staropolskim łacina oddziaływała pośród społecznych warstw wykształconych funkcjonując jako język pisany i odtwarzający przekazy pisane subkod mówiony. Obowiązywała w domenie komunikacji sakralno-liturgicznej, w literaturze i twórczości kościelnej. Obejmowała również sferę relacji prawnych i urzędowych jako język kancelaryjny i dyplomatyczny. Łaciną posługiwali się artyści słowa: twórcy ówczesnej literatury pięknej - ars poetica i wytrawni retorzy. Główna faza rozwoju formacji poezji polsko-łacińskiej przypada na lata 1470-1453. Reprezentują ją m.in. tacy twórcy jak Filip Kallimach (włoski humanista przebywający w Krakowie), Konrad Celtis, Wawrzyniec Korwin, Stanisław Hozjusz, Jan Dantyszek, oraz Klemens Janicki, posługujący się pseudonimem artystycznym Janicjus.
W XII i XIII w. ukształtował się swoisty styl łacińskiej prozy zwany ars dictandi na bazie charakterystycznej dla średniowiecza ars dictaminis - sztuki dyktowania, stosowanej w listach oficjalnych, prozie hagiograficznej, traktatach religijnych, kronikach i pisanych kazaniach. Oparta na osiągnięciach antycznej retoryki, sztuka ars dictaminis stanowiła praktyczną umiejętność redagowania listów, dokumentów i innych typów tekstów o charakterze paraliterackim. W okresie od XII do XV w. powstały pierwsze polskie dzieła historiograficzne o cechach łacińskiej ars dictandi, wpisując w dzieje polskiej retoryki pierwszą „Kronikę” Galla Anonima oraz „Kronikę” Wincentego Kadłubka.
W XV w. Jan Ostroróg stworzył szczytowe dzieło polskiej myśli politycznej i prawniczej średniowiecza: „Monumentum pro Reipublicae ordinatione congestum”. Nota bene wysłany jako poseł do papieża Pawła II, wywołał Ostroróg burzliwą polemikę na papieskim dworze. Wygłosił bowiem sławną mowę opartą na „Kronice” Wincentego Kadłubka, w której przypomniał mityczne zwycięstwa Polaków nad Rzymianami, by udowodnić że naród polski nie gorszy jest od „rzymskiego”. Sławnym retorem był również Filip Kallimach. Włoski humanista wprowadził do polskiego piśmiennictwa klasyczną łacinę wzorowaną na dziełach Cycerona: Życiorys Grzegorza z Sanoka, Mowa do papieża Innocentego VIII, Historia króla Władysława.