Długofalowym celem Unii jest opanowanie przez wszystkich obywateli UE dwóch języków oprócz ojczystego. Jak Polacy wypadają pod względem znajomości języków obcych na tle Europy?

95% wszystkich języków nauczanych w szkołach średnich w Unii stanowią angielski, francuski, niemiecki, hiszpański i rosyjski. Najczęściej nauczanym językiem obcym jest angielski. Chociaż w 13 krajach jest on obowiązkowy, to również tam, gdzie uczniowie mają dowolność wyboru, angielski plasuje się na pierwszym miejscu – wybiera go 90% uczniów szkół średnich. Jak podaje Eurydice, dzieje się tak szczególnie w krajach środkowej i wschodniej Europy, gdzie rosyjski nie jest już obowiązkowy. Tendencja ta utrzymuje się również w Polsce. Uczniowie chcą się uczyć języków popularnych, którymi posługuje się wiele osób. Dziś dobra znajomość angielskiego nie jest już niczym nadzwyczajnym.

Unia dąży do modelu, w którym uczniowie już na bardzo wczesnym etapie edukacji będą się uczyć dwóch obcych języków. Jak dotąd, większość krajów europejskich wprowadziła obowiązek nauczania przynajmniej jednego języka obcego na poziomie szkoły podstawowej – obejmuje on dziś połowę wszystkich uczniów podstawówek w Europie. W niektórych krajach już od pierwszej klasy. Na Malcie już pięciolatkowie mają obowiązkowe lekcje z języków, w Norwegii i Luksemburgu obowiązek ten dotyczy sześciolatków. W Polsce jeden język obcy obowiązuje od 4 klasy szkoły podstawowej i jego nauka trwa przez całe gimnazjum. W klasach 4-6 program przewiduje 8, a w gimnazjum 9 godzin lekcyjnych tygodniowo. W roku szkolnym 2001/2002 w polskich podstawówkach i gimnazjach angielskiego uczyło się 49,2% uczniów, niemieckiego – 20,4%, a francuskiego – 1,1%. Niektóre szkoły umożliwiają uczestnictwo w zajęciach także młodszym. Chociaż w Hiszpanii obowiązkowi nauki języka obcego podlegają ośmiolatkowie, wprowadza się go do programu nauczania stopniowo dzieciom już od trzeciego roku życia. W Europie coraz popularniejsze są przedszkola, w których wprowadza się komunikację w obcym języku.

Znacznie więcej osób niż w szkole podstawowej, uczy się języków w szkole średniej. Wynika to z ustawowego obowiązku. W szkole średniej na naukę języków obcych przeznacza się 15 godzin tygodniowo. Zdecydowana większość młodych Europejczyków ma możliwość uczenia się co najmniej dwóch języków obcych w szkole średniej. W większości krajów przez co najmniej rok jest taki obowiązek. Wielu licealistów uczy się nawet trzech lub więcej języków obcych. W roku szkolnym 2001/2002 w Luksemburgu z takiej możliwości korzystało 89% uczniów ostatnich klas szkoły średniej, a w Estonii 46,5%.

Niezależnie od profilu klasy, w roku szkolnym 2001/2002 w Polsce angielskiego uczyło się 77,8% uczniów szkół średnich, 48,5% miało lekcje niemieckiego, 13,2% – rosyjskiego, a 6,9% – francuskiego. Powyższe statystyki dotyczą tylko publicznych systemów nauczania – zdecydowana większość młodych osób poznaje język obcy w szkole. Ale znaczącą rolę w edukacji językowej odgrywają także prywatne kursy. Nie należy też pomijać rynku korepetycji. Ponadto życie w globalnej wiosce – coraz większa mobilność ludności, możliwość szybkiego przemieszczania się, dostęp do sieci, a więc do treści w obcych językach i cała kultura masowa: telewizja, muzyka, gry komputerowe – wszystko to ma wpływ na językowe wykształcenie całych społeczeństw.

Kraje starej Unii są bardzo dobrze wykształcone, jeśli chodzi o języki obce. Prawdziwym rekordowcem jest pod tym względem mały Luksemburg, gdzie prawie każdy posługuje się przynajmniej jednym językiem obcym. Zaraz za nim plasuje się Łotwa, Malta i Holandia. Po drugiej stronie barykady są Węgry, Wielka Brytania i Portugalia, gdzie ok. 1/3 obywateli deklaruje znajomość obcego języka. W całej Unii połowa mieszkańców posługuje się przynajmniej jednym obcym językiem. Większość z nich stanowią studenci i uczniowie do 20 roku życia.

Według badań Eurobarometru z 2005 r., językiem angielskim posługuje się 25% z nas, rosyjskim niemalże tyle samo, a niemieckim 19% społeczeństwa. W 2004 r., jak podaje CBOS, w obcym języku porozumiewało się 87% polskich uczniów i studentów. 54% respondentów w grupie wiekowej 18-24 deklarowało znajomość angielskiego, 22% mówiło po niemiecku, a 13% po rosyjsku. Należy też pamiętać, że to właśnie młode osoby zawyżają w Polsce odsetek osób dwu- i kilkujęzycznych. Jeśli obecne trendy językowe w polskim szkolnictwie będą się utrzymywać, można przypuszczać, że za kilkadziesiąt lat niemal każdy Polak będzie może nie tyle znał, ale przynajmniej miał styczność z językiem obcym.